Media

Niets nieuws

Het is grappig om te zien hoe de wereld verandert als de kijker wordt verdraaid. Neem het dagelijks nieuws. In de zomer, in andere omstandigheden, in een ander land en met een andere krant onder ogen lijkt het als bij toverslag op een eindeloze aaneenschakeling kletskoek. Zo ben ik op het moment van dit schrijven sinds een paar uur terug uit Noord-Spanje, waar mijn dagelijkse lectuur, afgezien van El País, bestond uit La Voz de Asturias - een aardige regionale krant maar mijn god, wat een onbenulligheden. Een volledige pagina over een man die een jaar of tien geleden zijn zoon verloren had, sindsdien aan lager wal was geraakt en enkele dagen tevoren in eenzaamheid was overleden. Auto-ongelukken met hele, halve of geen doden - en uitvoerige details over de inzittenden, te hoge snelheid of een glaasje te veel. Oeverloos gedoe over lokale aangelegenheden - ruzie tussen politici, de bouw van een cultuurtempel, jaarlijkse feesten. Te midden van dit alles het ‘grote’ nieuws, dat wil zeggen het nieuws dat ook in andere kranten - Spaanse en van elders - stond: van een man die er tijdens de 'wereldkampioenschappen sauna-zitten’ in was gebleven, van het ritueel gescheld tussen de twee grote Spaanse partijen, een zoveelste ellende-rondje Gaza, overstromingen en, natuurlijk, het bezoek van Michelle Obama.
Vooral dit laatste 'nieuws’ was gedurende minstens tien dagen niet uit de Spaanse pers weg te slaan, een oneindig perpetuum mobile van geklets over geklets over geklets. Elke mafketel die Michelle of een van haar volgelingen had gezien, van brood, lakens, vlees of vervoer had voorzien, mocht zijn zegje doen. Elke struik die de presidentsvrouw gepasseerd was, werd in beeld gebracht.
Marbella, belangrijkste doel van de tocht en eerste halteplaats, kreeg nog meer aandacht dan het door de permanente aanwezigheid van de jetset toch al krijgt, ook in de zogenoemde kwaliteitspers. 'Fantastisch deze aanwezigheid van de Amerikaanse presidentsvrouw in deze tijden van economische crisis’, verkondigde een specialist. 'Publiciteit ter waarde van 800.000 euro’, liet een ander zich ontvallen. Het getal stond vervolgens in alle kranten en werd door alle nieuwsbulletins herhaald. 'Wij willen ook gratis publiciteit ter waarde van 800.000 euro’, mopperden de hotemetoten van andere badplaatsen hierna. Deze klacht op zijn beurt gaf weer aanleiding tot artikelen over de waarde van internationale beroemdheden. Boris Becker was met zijn vrouw ergens bij een stierengevecht. Leverde dat wat op? Of was de prijs van het stierenvechten door het recente verbod in Catalonië juist gedaald? Wat gebeurt er als Laetitia, de vrouw van de Spaanse kroonprins, een plek aandoet? Wat zijn de kosten en baten van een bezoekje van filmheld x of model y? Ondertussen verplaatsten Michelle en haar gevolg zich naar La Palma om met Juan Carlos de maaltijd te gebruiken. Weer die aaneenschakeling van cruciale broodbakkers, gepasseerde struiken, toevallige voorbijgangers en lokale specialisten. En elke opmerking van de een was weer aanleiding voor een opmerking door een ander.
Voorheen heette dergelijke zomerse flierefluiterij komkommertijd. Ik weet niet of dat begrip tegenwoordig nog betekenis heeft. Er zijn zoveel media en die produceren zoveel onzin dat het vanuit een wat sceptisch perspectief wel altijd komkommertijd lijkt. Toch sta je daarbij zelden stil. In het eigen wereldje lijken de dagelijkse wetenswaardigheden allemaal van belang. Dat dit slechts zeer ten dele het geval of op z'n minst zeer betrekkelijk is, merk je ook als je 'jouw’ belangrijke nieuws probeert over te brengen aan iemand met een geheel ander perspectief, bijvoorbeeld als ik mijn Spaanse vrienden de verwikkelingen van de Nederlandse politiek verklaar of, andersom, zij mij ervan proberen te doordringen dat het kinderachtige gescheld tussen de leden van de Partido Popular en de Spaanse sociaal-democraten niet kinderachtig en geen gescheld is maar belangrijk politiek getouwtrek. Zij begrijpen mij niet, net zo min als ik hen begrijp. De reden kan geen andere zijn dan dat het belang van het nieuws in negen van de tien gevallen niet bepaald wordt door de inhoud maar door het spel tussen boodschapper en ontvanger, zeg maar door genoemde kijker dan wel het perspectief. Wat vanuit het ene gezichtspunt futiel is, is vanuit het andere cruciaal. Nieuws is alleen nieuws als het zo genoemd wordt. De rest is stof voor de wind.
De conclusie van dit alles kan nauwelijks anders zijn dan een zeer sceptische en, een enkele gebeurtenis uitgezonderd, dus conform de opening van het boek Prediker: dat er niets nieuws onder de zon is. Het is een conclusie die dan ook vaak getrokken wordt door mensen van wie de kijker om de een of andere ingrijpende reden - ziekte bijvoorbeeld - definitief verdraaid wordt. In het dagelijks bestaan kunnen we zo'n conclusie echter onmogelijk aanvaarden. Immers, ze maakt de dagen leeg want de toekomst als het heden. Dat kan niet zo zijn. Vandaar: leve de media, leve het nieuws.