TELEVISIE

Niets verleerd

Van Kooten en De Bie

Natuurlijk komen Van Kooten en De Bie niet terug, hoe graag iedereen boven de dertig dat ook zou willen; en hoe hard barre tijden vragen om satirisch commentaar van uitzonderlijk niveau, waaraan geen opvolger kan tippen. Trouwens, ‘iedereen’ is natuurlijk flauwekul. Toen de moeder van Wim de Bie als zodanig werd voorgesteld aan een groepje dames was de spontane reactie: 'O mevrouw, wat erg voor u.’ Betrokkene sprak namens velen, want Kloot en Debiel (zoals ze ook genoemd werden) bedienden een fors maar toch beperkt publiek: 'ons soort mensen’. Niet te verwarren met 'Ons Soort Mensen’ met wie ze systematisch de vloer aanveegden - al valt overlap niet uit te sluiten. Want als bijna alle dieren hebben wij het vermogen onszelf niet te herkennen in de spiegel, al geldt dat in ons geval vooral het innerlijk.
Er zijn veel redenen waarom Kees en Wim niet terugkomen. Een ervan is dat ze nu zelf de leeftijd van de gebroeders Temmes hebben die ze dankzij de geniale grimeur Arjen van der Grijn konden spelen toen ze veertigers waren. Maar die kan godsonmogelijk de twintigers van hen maken die nodig zijn om eigenaardigheden van die generatie te 'behandelen’ - al jeuken hun handen soms. Zoals die jeuken bij het Binnenhof-circus dat steeds merkwaardiger wilde dieren en clowns telt. Al gebruikten zij zelden de directe imitatie waarin opvolgers uitblinken: hun ging het om het verschijnsel, de mentaliteit, de trend, waarbij een type de hele soort neerzet. Dat kan alleen als je naast de briljante vorm ook de inhoud beheerst en dat blijkt toch weinigen gegeven (een enkele Koefnoen-uitschieter daargelaten).
Hun handen jeuken eigenlijk vaak. Maar het is dus mooi geweest. En hoe mooi kunnen we weer even ten volle ondergaan dankzij de onvolprezen Coen Verbraak, die hen na langdurige hofmakerij zo ver bracht dat ze voor het eerst uitgebreid praten over hun samenwerking en werkwijze. En waaraan ik bovenstaande ontleen. Kijkje in de keuken als dat niet veel te klinisch zou klinken voor geestige, levendige en onverwacht persoonlijke gesprekken. Dat persoonlijke niet in de geest van ongewenste intimiteiten die publieke en commerciële zenders uit plegen te storten, maar in beschaafde bewoordingen over de rol die hun biografie, omgeving, ouders speelden in leven en werk. Als Van Kooten Cor van der Laak analyseert lijkt hij pratenderwijs te ontdekken dat die meer trekjes van zijn vader had dan hij besefte - hij schrikt er haast van. Al kon hij Cor pas spelen na diens dood. Natuurlijk blijft het liefdevol, zoals ook De Bie’s indrukwekkende herinneringen aan moeder en vader, en aan een cultuur van 'het is beter stille dingen stil te laten’, dat zijn.
Mocht dit klef lijken, dan ligt dat aan deze tekst en niet aan hen. Soms ontroerend, veel vaker hilarisch dankzij anekdotes en improvisaties. Keurig zitten ze naast elkaar aan tafel bij Kees thuis, vragen beantwoordend. Gooit Wim zijn waterglas om. Spreekt Kees hem prompt toe als Cor die zijn zoon vermaant. Antwoordt Wim naadloos als deze Ab. Ze zijn niets verleerd. Na afloop van de voorvertoning voor pers en intimi (onder wie hun geweldige cameraman Paul van den Bos) vertelt De Bie hoe hij Bleker bespiedde toen die glorieus 'zijn’ ministerie uit kwam en onderweg naar de limousine het volk groette - dat niet aanwezig was ('die man is niet goed’). Van Kooten spuwt gal over The Voice Kids en refereert aan De Mol c.s. als 'paardendieven’. Volgens mij zouden ze zo weer… O nee.

Coen Verbraak, Van Kooten en De Bie sloegen weer toe! Drieluik met en over Wim de Bie en Kees van Kooten, VPRO, 5, 12 en 19 februari, Nederland 2. 20.20 uur