Nieuw debat over de bom

Amerika moet zijn houding tegenover de Arabische wereld fundamenteel veranderen. Dat zei de Egyptische president Mohamed Morsi in een interview met The New York Times. Meer respect voor de waarden van de islam en eindelijk serieuze hulp bij het stichten van een Palestijnse staat.

Morsi, vroeger leider van de Moslim Broederschap en islamist, is de eerste gekozen president. Hij is in Amerika voor de algemene vergadering van de VN. Zijn bezoek komt in een periode waarin de spanningen tussen het Midden-Oosten en het Westen tot een nieuwe climax kunnen oplopen.

Het tumult over het antimoslimfilmpje van een Californische christenzeloot en voormalige oplichter is misschien het hoogtepunt voorbij, maar het heeft wel laten zien hoe groot de antiwesterse woede in de regio is. Het verwijt dat de Egyptische politie niet naar behoren was opgetreden toen demonstranten in Caïro de Amerikaanse ambassade hadden bestormd en de vlag verbrand, wees hij af. ‘We kunnen zulk geweld nooit toestaan, maar we moeten met dergelijke situaties verstandig omgaan. Op deze manier hebben we een volgende gewelddadige reactie vermeden.’ Deze nieuwe president pakt het nog behoedzaam aan. Voorzichtigheid blijft de moeder van de porseleinkast.

Wat een onnozel filmpje kan doen. Eigenlijk zou deze uitbarsting van collectieve razernij een waarschuwing moeten zijn. Al jaren groeit er een onmetelijk veel groter gevaar. Ondanks alle ontkenningen van Teheran wordt Iran er ernstig van verdacht aan een kernwapen te werken, en als de Israëlische regering de overtuiging heeft dat voltooiing van de bom nabij is, zal ze tot een preventieve aanval overgaan. Door de Amerikaanse verkiezingsstrijd zal het probleem de komende maanden nog urgenter worden. Mitt Romney is voorstander van zo’n aanval, Barack Obama is voorlopig nog tegen. Het debat loopt hoger op. Maar het mankeert aan nauwkeurigheid. Hoe moeten we ons zo’n aanval voorstellen en wat zouden de gevolgen zijn?

In zijn Letter from Washington (International Herald Tribune, 24 september) maakt Albert R. Hunt een vergelijking met de oorlogen in Afghanistan en Irak. In 2002 werden de Taliban als verslagen beschouwd, waarna George W. Bush en zijn neoconservatieve denkers dachten dat ze de handen vrij hadden om Saddam af te zetten, zijn massavernietigings­wapens op te ruimen en Irak het democratisch voorbeeld voor het hele Midden-Oosten te maken. Het werd de grootste militaire vergissing na de Tweede Wereldoorlog. Het lijkt ongelooflijk, maar naar de oorzaken is geen officieel onderzoek gedaan.

Hoe stellen onze militaire experts zich het verloop van een preven­tieve aanval op Iran voor en welke mogelijke gevolgen zou zo’n onderneming voor de betrokken partijen kunnen hebben? Any war will surprise you, zei generaal Eisenhower kort voor de invasie in Normandië. Maar dat ontlast de politieke leiders niet van de verplichting hun denkbeelden over het verloop van de operatie met de betrokken volken te delen. Dat is nog niet gebeurd. Bij dit gebrek aan officiële zorgvuldigheid heeft een groep van dertig Amerikaanse deskundigen, Democraten en Republikeinen, het vraagstuk onderzocht en een rapport gepubliceerd. De deskundigen hebben allemaal in de politiek, als militair of diplomaat hun sporen verdiend. In zijn artikel vat Hunt hun conclusies samen.

Door een Israëlische aanval zouden de kerninstallaties voor twee jaar buiten werking worden gesteld, en zouden de Amerikanen meedoen, dan zou dat vier jaar worden. Maar misschien gaan de ambities verder, misschien is (of wordt) het uiteindelijke doel van de operatie de vervanging van de Iraanse regering. Dit zou dan betekenen dat er landstrijdkrachten bij worden betrokken. We moeten er rekening mee houden dat ‘daarmee een oorlog zou worden veroorzaakt, ingrijpender en omvangrijker dan alles wat Amerika de afgelopen tien jaar in Afghanistan en Irak heeft ervaren’, zo citeert Hunt deze deskundigen. Verder zouden de aanvallers er rekening mee moeten houden dat door de aanval de positie van het zittende Iraanse regime juist versterkt wordt. Iran zal zich verweren, proberen de Straat van Hormoez af te sluiten, wat mogelijk grote gevolgen heeft voor de wereldeconomie. En ten slotte: onderschat de Arabische straat niet. Besef dat de reacties van de kleine clubjes extremisten op de anti-islamfilm een dorpsrelletje zullen zijn vergeleken bij wat zich dan zal afspelen.

Er is nog een andere oplossing. Laat Iran zijn bom voltooien, schrijft de Amerikaanse politicoloog Kenneth Waltz in Foreign Affairs. Het gebruik ervan zou voor het land zelfmoord betekenen, en meer dan een halve eeuw ervaring heeft geleerd dat het kernwapen juist een stabiliserende werking op de buitenlandse betrekkingen heeft. Dat is in de Koude Oorlog bewezen en daarna is het bijvoorbeeld aangetoond door India en Pakistan.

In ieder geval heeft het debat over de Iraanse bom een nieuw stadium bereikt. Wat zal straks onze nieuwe minister van Buitenlandse Zaken ervan zeggen? Hij zal zich hoe dan ook moeten uitspreken, het gaat tenslotte om de nieuwe wereldvrede.