Nieuw front in het Midden-Oosten

Krijgen we een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten? De spanningen tussen Iran en Saoedi-Arabië lopen op, en geen van de twee lijkt van plan te zijn daaraan een radicaal en duurzaam eind te maken.

Vorige week executeerden Saoedische beulen 47 gevangenen. Sommigen werden onthoofd, anderen doodgeschoten. Onder degenen die werden vermoord waren volgens de plaatselijke autoriteiten aan al-Qaeda verbonden terroristen en ook de sjiitische geestelijke Nimr al-Nimr. Zijn gewelddadige dood heeft in het overwegend sjiitische Iran grote verontwaardiging gewekt. De Iraanse geestelijk leider Ali Khamenei stelde de Saoedi’s een ‘goddelijke wraak’ in het vooruitzicht en intussen is de Saoedische ambassade in Teheran door een woedende menigte bestormd. De diplomatieke en commerciële betrekkingen zijn door Riad verbroken en Bahrein heeft hetzelfde gedaan.

Dat zijn allemaal tekenen die erop wijzen dat er een nieuwe escalatie tussen de grootmachten in de regio is begonnen. Ze steunden al de strijdende partijen in Syrië en Jemen. En nu, na deze executies, is het de vraag hoe het volgende hoofdstuk zou kunnen verlopen. Het Westen heeft daarbij hoe dan ook vitale belangen. Veruit het zwartste scenario is dat de partijen daadwerkelijk in oorlog zullen raken. Iran is na lange en moeizame onderhandelingen geen potentiële kernmacht meer, maar een oorlog zou die winst weer ongedaan kunnen maken.

Saoedi-Arabië is sowieso een regionale grootmacht en een belangrijke olieleverancier. Ondanks de shariawetgeving, achterstelling van de vrouw en openbare wreedheden als officiële straffen wordt het land als een bondgenoot beschouwd.

Gesteld dat het tot een gewapend conflict zou komen, hoe moeten we ons de bemoeienis van het Westen dan voorstellen? Met Obama als president van Amerika was er geen risico meer dat er grondtroepen zouden worden gestuurd. No boots on the ground is een van de belangrijkste conclusies die hij uit het bewind van Bush heeft getrokken. De ervaring heeft geleerd dat het deelnemen van westelijke troepen aan een conflict in het Midden-Oosten de strijd ingewikkelder maakt en dat een overwinning onmogelijk is.

De Saoedische koning Salman heeft geen vrienden in het Westen

Maar er is een complicatie. Dit is het jaar van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. We weten nog niet wie de kandidaten zijn, maar er is nog altijd een kans dat Donald Trump voor de Republikeinen zal optreden. Op het gebied van de buitenlandse politiek is hij een ongeleid projectiel. Hij wil Amerika weer ‘groot’ maken, de grens met Mexico met een hek beschermen, et cetera. Wat dat aangaat doet hij in de verte wel enigszins aan Bush denken. Die was ervan overtuigd dat met de overwinning op Saddam Hoessein de weg vrij zou zijn voor een snelle democratisering van het Midden-Oosten.

De Europese bondgenoten hebben de les van de Amerikaanse zelfoverschatting geleerd. Maar daar gaat het hier niet om. Nu is het de vraag wat de Saoedische regering in deze situatie van Amerika verwacht. Koning Abdoellah, de voorganger van de tegenwoordige koning Salman, was met Bush de beste vrienden. Soms blijkt pas later hoe persoonlijke vriendschappen de politiek beïnvloeden. Salman heeft geen vrienden in het Westen.

Hoe deze nieuwe escalatie in het kruitvat van het Midden-Oosten zal aflopen, valt met geen mogelijkheid te voorspellen. Maar wel weten we uit ervaring dat in geval van oorlog het Westen de nadelige gevolgen zou ondervinden. Een oorlog vergroot altijd de chaos en de chaos veroorzaakt vluchtelingen. Een nieuwe stroom kunnen we in Europa niet verdragen. En dan is er de rol van Saoedi-Arabië als olieleverancier. Mocht het conflict zich verder ontwikkelen, dan is een nieuwe oliecrisis niet ondenkbaar.

Het Westen heeft er het grootste belang bij dat dit conflict zich niet verder ontwikkelt. Maar het heeft een schrijnend gebrek aan middelen om dat te voorkomen. Er is voornamelijk hoop: dat de leiders van beide partijen bijtijds hun verstand zullen gebruiken zodat deze strijd niet het stadium van de godsdienstige razernij zal bereiken. In het laatste geval verandert het Midden-Oosten verder in een ontembare en vernietigende chaos.