Commentaar: Nieuwe politiek (17)

Nieuwe politiek (17)

Het oplaten van proefballonnetjes moet vooral doorgaan. Dat vindt althans premier Balken ende. Hij gaf er in de Algemene Beschouwingen blijk van geen enkele moeite te hebben met ministers die af en toe uit de losse pols een suggestie doen. Mits een en ander tenminste nog niet aan de orde is geweest in de ministerraad en er feitelijk dus nog geen kabinetsbeleid is.

Waar hebben we dat eerder gehoord? Juist ja, bijna een jaar geleden toen minister Jan Pronk bij Barend&Van Dorp had laten weten geen voorstander geweest te zijn van een Amerikaanse aanval op Afghanistan. Hij werd naar de Kamer geroepen om uitleg te geven. Had de Nederlandse regering niet net besloten de Amerikanen te steunen? Jazeker, legde Pronk uit, hij stond zelfs «klip en klaar» achter het kabinetsbeleid. Twijfels over de Amerikaanse aanval had hij louter op het moment dat er nog geen kabinetsbeleid was. Een proefballon met terugwerkende kracht dus. Het kwam Pronk indertijd op hoongelach te staan, maar zijn uitleg werd door de meerderheid gepikt: er was immers geen speld tussen te krijgen. Pas als in de Trêveszaal een besluit is genomen, is er sprake van kabinetsbeleid waarvan de eenheid moet worden behouden. CDA-woordvoerder Maxime Verhagen vond het een onwaar achtige uitleg maar haalde bakzeil: Pronk hoefde niet af te treden.

Inmiddels is Pronk uit de actieve Nederlandse politiek vertrokken, werd Verhagen gepromoveerd tot fractievoorzitter en zijn in het kader van de nieuwe politiek proefballonnetjes de normaalste zaak van de wereld geworden. De burger mag immers best zien hoe de verhoudingen liggen voordat in de ministerraad over een onderwerp wordt gesproken, luidt de uitleg. De Haagse eenheidsworst, de politiek-ambtelijke moloch van vlees noch vis, daar moet maar eens een eind aan komen.

Maar waar gaan de proefballonnetjes over? Kampioen nieuwe ideetjes is minister Heinsbroek van Economische Zaken. Zijn, bij het ter perse gaan van deze krant, laatste bijdrage aan het publieke debat was het voorstel kinderopvang aan bejaarden over te laten. Dat houdt bejaar den scherp en geeft kinderen weer normbesef. De jonge ouders kunnen ondertussen gewoon blijven werken. Een briljant idee natuurlijk, dat daarom ook al eerder is bedacht. Niet alleen in veel niet-Europese culturen (waar grootouders veel vaker dan hier voor hun kleinkinderen zorgen) maar ook in Nederland, waar in een aantal bejaardenoorden al werd geëxperimenteerd met kinderopvang.

Een ander recent proefballonnetje kwam van minister De Boer van Verkeer. Hij vond het prima als op snelwegen tien kilometer snelheidsovertreding gedoogd zou worden. Weinig duidelijkheid, veel daadkracht — al was het maar omdat de handhaving valt onder het ministerie van collega-minister Donner (Justitie). Ook al niet zo handig, omdat in de begroting die De Boers eigen ministerie enkele dagen na de uitspraken van de minister presenteerde, juist zwart op wit stond dat, uiteraard samen met Justitie, gewerkt zou worden aan strengere handhaving.

De ministers Heinsbroek en De Boer zullen zonder twijfel in de veronderstelling verkeren dat hun respectievelijke proefballonnen eenzelfde mate van relevantie hadden als de proefballon met terugwerkende kracht van Jan Pronk. Toch is de kinderopvang of de wens om hard te mogen rijden van een andere orde van grootte dan het al dan niet bombarderen van Afghanistan. Met de Algemene Beschouwingen werd eens te meer duidelijk hoe naar binnen gericht de nieuwe politiek is. Slechts de SP en GroenLinks legden in hun inbreng de nadruk op de fragiele internationale situatie. Toen de premier vragen over een eventuele aanval op Irak aan het eind van zijn eerste termijn plenair beantwoordde, was de Kamer, de perstribune incluis, vrijwel leeg. Alle steroptredens bij de VN van minister De Hoop Scheffer ten spijt, in de nieuwe politiek heeft hij voor de internationale situatie vooralsnog maar weinig klaargespeeld. Hij zou eens een proefballonnetje moeten oplaten.