Commentaar: Nieuwe politiek (4)

Nieuwe politiek (4)

De kiezer heeft op 15 mei laten weten geen waarde meer te hechten aan politieke partijen. Meer dan anderhalf miljoen stemmen werden uitgebracht op een kieslijst zonder werkelijke partijorganisatie, op een lijsttrekker zonder democratisch tot stand gekomen programma. Bij die andere grote winnaar van die verkiezingen, het CDA, rolden partijbestuurders acht maanden geleden nog over de Haagse straatstenen. De kiezer bleek er niet om te malen. Het interesseert hem niet wie er voor verkiezingsaffiches zorgt en ledenlijsten bijhoudt. De kiezer, die de laatste decennia massaal de brede volkspartijen de rug toekeerde, heeft gekozen voor een campagnepartij naar Greenpeace- of donateursmodel. Eens in de vier jaar worden politici afgerekend op hun verrichtingen, partij organisaties hebben een ondergeschikt belang.

Toch nemen de traditionele kaderpartijen, onder het mom van politieke vernieuwing, de eigen organisaties dezer dagen flink op de schop. Het CDA, ooit een regentenpartij die alles in het Torentje leek te beslissen, zal dit jaar voor het eerst alle partijleden de mogelijkheid geven een stem uit te brengen voor de nieuwe voorzitter. Veel zal het de ruim 2,5 miljoen CDA-kiezers niet uitmaken of de 78.000 nu Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart of de ongetwijfeld even capabele Jan Krapels tot partijvoorzitter benoemen. Men bracht vooral een stem uit op die degelijke Balkenende. Dat hij nog een soort fanclub heeft die het nodig vindt uit haar midden een voorzitter te kiezen, dondert niet.

De Partij van de Arbeid, die afgelopen weekend in het Noord-Hollandse Bergen bijeenkwam om de oppositionele koers te bepalen, had eerder deze maand al besloten de keuze voor een nieuwe partijleider/fractievoorzitter eens geheel aan de leden te laten. De opvolging van Wim Kok was nog behoorlijk voorgekookt. Het kader kon nog slechts ja-knikken en meeklappen toen december vorig jaar in de Rai in Amsterdam kandidaat-lijsttrekker Ad Melkert het podium besteeg.

Omdat 60.000 leden ondanks het enorme verlies op 15 mei niet bepaald representatief zijn voor het potentiële PvdA-electoraat, gaan er stemmen op om ook niet-leden mee te laten kiezen. Wouter Bos, die in eigen kring een van de voornaamste kandidaten is om fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven op te volgen, kan dan opeens serieuze tegenstand krijgen van mensen die in PvdA-gelederen misschien helemaal niet zo goed liggen. Maar erger is het als hij tegenstand krijgt van mensen met wie op voorhand toekomstige verkiezingen verloren zijn. Zonder al te veel kennis van computers moet het mogelijk zijn de digitale stemming te falsificeren en vele stemmen uit te brengen op een kandidaat die de PvdA onwelgevallig is. Dat bleek bijvoorbeeld vorig jaar toen een stichting op internet een peiling hield waaruit moest blijken aan welke liefdadigheidsorganisaties ingezameld buitenlands geld moest worden gedoneerd. De meest obscure clubs kwamen door vernuftige computer manipulatie boven aan de ranglijst. Nog even en de PvdA zit opgescheept met een lijsttrekker die Ad Melkert de Lijst Pim Fortuyn nog niet zou toewensen. De weinig geliefde Tineke Netelenbos zou op deze wijze zomaar hoge ogen kunnen gooien.

De LPF zelf pakt het trouwens heel anders aan. De meest succesvolle partij van de laatste verkiezingen heeft deze week besloten slechts een beperkt aantal leden stemrecht te geven bij de keuze voor een nieuw bestuur. Dat is pas wérkelijk nieuwe politiek. Natuurlijk, er morren wat mensen die net buiten de boot zijn gevallen. Maar de partij lijkt zich te realiseren dat lang niet alle 1,6 miljoen mensen die op 15 mei hun stem op de partij uitbrachten er iets aan is gelegen wie er in het dagelijks bestuur zitting neemt. De moderne kiezer heeft zich uitgesproken vóór de democratie, maar lijkt het een beetje gehad te hebben met de doorgeslagen democratisering.