Nieuwe verhalen

De nieuwe verhalen van de Obama’s, de Clintons en de Windsors zijn dezelfde vertellingen die al decennialang domineren. Alleen worden ze nu verteld door beroemde miljonairs. Luister liever naar Kim Kardashian.

Luister naar dit artikel

‘Leef ik echt in een universum waar Ta-Nehisi Coates een Captain America-strip heeft geschreven met een parodie van mijn ideeën als filosofie van de aartsschurk Red Skull?’ Op Twitter kon Jordan Peterson het nauwelijks geloven. Werd hij, zelfhulpgoeroe en held van de alt-right, hier nu metaforisch bevochten door een held van progressief links, Ta-Nehisi Coates?

Ja dus, want dit is hoe Coates tegenwoordig de strijd aangaat. Als schrijver van geweldige essays en boeken bestreed hij racisme, kolonialisme en trumpisme voorheen vooral door de intellectuele elite aan te spreken, maar momenteel richt hij zich enkel nog op superhelden als Black Panther, Superman en Captain America. En dat is slim, want zo bereiken zijn ideeën een veel groter publiek. Bovendien: in de populaire cultuur worden de verhalen verteld die ons vormen. Films, vlogs, series, sociale media, podcasts en ook strips, allemaal zijn het bij uitstek dragers van ideologie. Ze bepalen bewust en onbewust ons wereldbeeld, we worden erin gesocialiseerd. Vandaar ook de huidige strijd om representatie, wie komt in beeld, wie krijgt het woord? Degene die het dominante verhaal weet te bepalen, wint.

Of dat is tenminste het idee. Vooral in links-progressieve kringen lijkt politiek daarom plaats te hebben gemaakt voor cultuurkritiek en storytelling. Wat we nodig hebben in deze polariserende tijden zijn betere verhalen, betere woordvoerders, zo klinkt telkens weer. Niets schijnt tegenwoordig krachtiger dan een influencer met een mening en dus wil iedereen er een zijn. Barack en Michelle Obama bijvoorbeeld, zij richtten een mediaproductiehuis op, Higher Ground, en sloten miljoenendeals met Netflix en Spotify om verheffende content te genereren. Want, zoals Michelle Obama zei: ‘Ik heb altijd geloofd in de kracht van verhalen om ons te inspireren, ons anders te laten denken over de wereld, en ons te helpen om ons hoofd en ons hart te openen voor anderen.’

Ja, zegt ook Hillary Clinton, daarom richtte ze een filmstudio op, HiddenLight Productions, om inspirerende verhalen te vertellen, zoals op de website staat geschreven: ‘Verhalen die het beste van de menselijke ziel vieren en ons helpen om de wereld in een ander licht te zien.’ Een beetje, zeg maar, wat ook de voormalige prins Harry en zijn Meghan beogen met hun eigen miljoenendeal voor Netflix: ‘Onze focus zal liggen bij het creëren van content die informeert maar ook hoop geeft.’ Op het programma staan tot nu toe een kinderprogramma met poppen dat kinderen beter moet laten eten (Michelle Obama), The Book of Gutsy Women: Favorite Stories of Courage and Resilience (Hillary Clinton) en talloze podcasts (onder andere een van Barack Obama en Bruce Springsteen waarin ze de kracht van hoop bespreken).

‘Je brein deprogrammeren’, aldus Hillary Clinton? Alsof politiek er niet toe doet

Nieuwe verhalen dus. Verhalen die inspireren, verbinden, en daarmee een omslag in de publieke opinie teweeg kunnen brengen. Want er is niet zozeer iets mis met de wereld, zegt deze progressieve royalty in feite, als wel met ons beeld van die wereld. Als we maar anders gaan denken, elkaar wat vriendelijker bejegenen, wat meer ruimte maken voor elkaar, komt alles goed.

Capitalist Realism, noemde Mark Fisher het in zijn gelijknamige boek. Terwijl je in het dagelijks leven voortdurend geschoffeerd wordt door het bedrijf waar je werkt, de woningcoöperatie waar je huurt of een etnische profilering van de politie of Belastingdienst, blijft populaire cultuur je vertellen dat het leven is wat je er zelf van maakt. Dat je met wilskracht alles kunt bereiken, als je er maar in gelooft, als je maar een denk-omslag maakt en ‘je brein deprogrammeert’, aldus Hillary Clinton. Alsof politiek er niet toe doet. Alsof ideologie inderdaad alleen een verhaal is, en niet voortkomt uit een sociaal-economisch systeem. Alsof ideologie er ook niet juist toe dient om dat systeem in stand te houden.

In werkelijkheid zijn de nieuwe verhalen die de Obama’s, de Clintons en de Windsors willen vertellen precies dezelfde neoliberale verhalen die al decennialang domineren. Het zijn de reclamespots waarin mensen van alle kleuren en achtergronden liefdevol een Coca-Cola, telefoonverbinding of rol toiletpapier delen. Alleen worden de verhalen deze keer verteld door beroemde miljonairs.

De ideologie van het kapitalisme is geen propaganda, schreef Fisher, het probeert je nergens van te overtuigen, het verhult alleen dat subjectieve overtuigingen er niet toe doen. Want het maakt niet uit of jij je brein deprogrammeert of overloopt van liefde of je bed opmaakt: dit is een politiek systeem dat gebouwd is op wetten en regels.

Ongetwijfeld zal Coates’ Captain America een genot zijn om te lezen, vooral voor critici van Peterson, maar ook hij personifieert hier een probleem, en maakt subjectief wat eigenlijk een symptoom van een systeem is. Wie politiek echt iets wil veranderen, op welk vlak dan ook, zal het anders aan moeten pakken.

Dat is tenminste het inzicht van de grootste influencer van allemaal: Kim Kardashian. Juist deze vrouw, die eigenhandig het heersende schoonheidsideaal veranderde en haar verhalen met honderden miljoenen volgers deelt, is daarom rechten gaan studeren. Omdat ze een verschil wil maken voor mensen, zoals ze verklaarde in een interview met Vogue: ‘Ik had gewoon het gevoel dat het (rechts)systeem zo anders zou kunnen zijn, en ik wil vechten om dat te fixen.’ Je zou willen dat ook (ex-)politici eens zo zouden gaan denken.