Buitenland

Nieuwe vrienden

Op het moment dat een staatshoofd midden tijdens een crisis een opiniestuk schrijft in een krant uit het land van een rivaal weet je dat het ernstig is. In een stuk in The New York Times maande de Turkse president Erdogan afgelopen week de Verenigde Staten tot inkeer. Stop de economische versterving van Turkije of we gaan op zoek naar nieuwe vrienden en bondgenoten, waarschuwde hij.

Om te voorkomen dat Turkse lezers ineens het idee zouden krijgen dat ze via de Amerikaanse pers op de hoogte kunnen blijven van de Turkije-crisis kwam de pro-Erdogan-krant Daily Sabah een dag later met een hoofdcommentaar waarin de Times van ‘ideologische verblinding’ en ‘slechte journalistiek’ werd beschuldigd. Moet Erdogans dreigement dan wel of niet serieus worden genomen?

De traditionele logica van de internationale betrekkingen dicteert voorzichtige scepsis. Turkije speelt hier een verliezende hand. De koers van de lira keldert en dreigt de hele Turkse economie te ontwrichten. In Turkije worden de dollarbiljetten inmiddels in brand gestoken als symbool van protest, maar de rente over de flinke dollarschulden die Turkije heeft wordt daarmee niet makkelijker te betalen.

Want dat is het probleem. Turkije heeft zich in de afgelopen jaren overgegeven aan een bouwwoede die voor een belangrijk deel is gefinancierd met geleende dollars. De aanname waarmee dat gebeurde is dezelfde als altijd: een lening genomen in de sterke dollar betekent een gunstiger rente dan een lening in de zwakkere lira. Dat gaat goed, totdat je het aan de stok krijgt met het land dat de dollar uitgeeft.

Tegelijk zit hier de verklaring voor Erdogans harde opstelling. Schulden zijn vooral de zwakke plek van het Turkse bedrijfsleven, niet van de Turkse overheid. Erdogans regering komt niet direct in betalingsproblemen nu Trumps economische sancties de lira in elkaar doen klappen. Turkse burgers die met hun eigen munt dagelijkse boodschappen doen, zullen hier ook niet direct veel last van hebben zolang ze Turkse producten kopen (verwacht daarom een boycot van Amerikaanse waar). Voor deze groep zit de pijn in langzame verslechteringen van de economie.

Autocraten spelen hard spel met de mondiale economie als grasmat

Wie zich hier zorgen moet maken is de rest van de wereld. Gaan Turkse ondernemers failliet, dan moeten buitenlandse geldschieters hun leningen afschrijven. Vandaar de vrees dat Trump en Erdogan hard op weg zijn een financiële crisis te ontketenen. De mate waarin de mondiale financiële sector is blootgesteld aan Turkije wordt gezien als beperkt, maar de les van de financiële crisis van tien jaar geleden is dat de precieze vertakkingen pas zichtbaar worden op het moment dat het te laat is.

In 2008 dansten de politiek en de financiële sector op dezelfde melodie, maar nu zijn politieke en economische prioriteiten ontkoppeld, zowel in de VS als in Turkije. Trump wil laten zien dat hij de baas is over bondgenoot Turkije, voorzover dat etiket nog geldt. Er lijken vooral binnenlandse motieven te spelen: de sterke man uithangen tegenover het Amerikaanse electoraat dat in het najaar gaat stemmen. Plus de christelijke kiezers paaien door het lot van de in Turkije gearresteerde Amerikaanse pastor Andrew Brunson aan te grijpen voor een strafcampagne tegen Turkije.

Voor Erdogan geldt hetzelfde: die dankt zijn populariteit aan het aannemen van een rol als verdediger van Turkije tegen malafide buitenlandse invloeden. Beide leiders krijgen zo wat ze willen: Erdogan het bewijs dat het Westen Turkije ondermijnt en Trump kan twitteren dat Amerika alleen staat in een vijandige wereld. Twee autocraten spelen hard spel, met de mondiale economie als grasmat.

Spoelen we de band terug, dan zien we dat de Verenigde Staten zijn begonnen. Allereerst door Navo-partner Turkije van zich te vervreemden door dan weer wel, dan weer niet begrip te tonen voor Ankara’s standpunt dat door Amerika bewapende Koerden een bedreiging vormen voor Turkije. Vervolgens door het inzetten van economisch zwaar geschut om de kwestie rond Brunson – een diplomatiek probleem – op te lossen.

Europa is ondertussen aan de grillen van de twee kemphanen overgeleverd. De droom dat Europese leiders een matigende invloed kunnen hebben op Trump is al lang vervlogen. En op het lijstje van nieuwe bondgenoten die Erdogan zoekt, zullen Duitsland, Frankrijk en Nederland niet voorkomen. Ondertussen is Europa wel de dupe. Het is de voornaamste handelspartner van Turkije en is financieel sterker verweven met Turkije dan de VS. Met dank aan de VS heeft Europa er een nieuw Turkije-probleem bij. Het is niet alleen Erdogan die in deze wereld wel wat nieuwe vrienden kan gebruiken.