Nieuwjaarsutopie

De jaarwisseling is ‘iets rustiger’ verlopen, maar het aantal incidenten is nog steeds ‘onacceptabel hoog’ en een stevige aanpak blijft nodig. Aldus minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken, begin 2009.

Zelden is nieuws zo weinig origineel als rond oud en nieuw. Dit jaar heette de viering ‘niet rustig, maar wel beheersbaar’. In een zeer voorlopige inventarisatie komt het ministerie van Binnenlandse Zaken op bijna 2500 incidenten en 940 arrestaties, tegenover achthonderd vorig jaar. ‘Waarschijnlijk zullen deze cijfers de komende week nog fors oplopen’, aldus het ministerie. In 140 gevallen werden hulpverleners lastiggevallen. In Culemborg vlogen bewoners van Molukse en Marokkaanse afkomst elkaar in de haren.
Dat is erg. Maar nog bedreigender zijn de voorspelbare reacties hierop. De discussie rond oud en nieuw verloopt al jaren volgens een vast schema. Het begint ruim van tevoren met het krachtige voornemen dat het dit jaar rustig blijft. Wat volgt is een spervuur van maatregelen om het geweld te beteugelen, de ene nog steviger dan de andere. Van preventief fouilleren, gebiedsverboden en legitimatieplicht kijkt niemand meer op. Gemeenten troeven elkaar af met snelrecht, supersnelrecht en supersupersnelrecht. Deze jaarwisseling kreeg ook Geert Wilders eindelijk zijn zin en werd het leger ingezet – zij het nog op zeer beperkte schaal. Defensie zette boven Brabant onbemande verkenningsvliegtuigjes in om ongeregeldheden op te sporen.
Op de dag na het feest volgt dan telkens de kater. Dat de ME dit jaar voor het eerst in lange tijd niet hoefde op te treden in sommige steden, zoals Leiden, doet er niet toe. Het komt altijd wel ergens in Nederland tot uitspattingen. Met als gevolg morele verontwaardiging – en nieuwe proefballonnen en voorstellen. Die worden in de nieuwluwe periode rond de feestdagen door de media gretig opgepikt. In de weken daarna hebben de nieuwjaarstoespraken, met name die van de hoofdcommissarissen, zich bewezen als een beproefde methode om verlanglijstjes te presenteren met nieuwe, nog verdergaande bevoegdheden. Lukt het dit jaar niet, dan volgend jaar wel.
Inmiddels heeft minister Ter Horst al weer gepleit voor strengere straffen, wil de PvdA naast celstraffen een enkelbandje voor relschoppers en bepleit het CDA naast een meldplicht ook huisarrest. Winnaar van deze law and order-_competitie is vanzelfsprekend de PVV. ‘Wie zich met oud en nieuw aan straatterrorisme schuldig maakt, behoort ten minste tot na de volgende jaarwisseling in het gevang te zitten’, schreef Tweede-Kamerlid Raymond de Roon dinsdag in _de Volkskrant. Indien mogelijk moet het ‘schuim van de straat’ bovendien paspoort, uitkering, studiebeurs of OV-jaarkaart worden ontnomen.
Zo wordt de ophef rond de jaarwisseling een gebed zonder eind. De politiek zou er goed aan doen te erkennen dat een grootschalige viering als oud en nieuw nooit zonder incidenten zal verlopen. Anders is het einde zoek. Helemaal rustig zal het immers nooit worden. Met als gevolg ieder jaar weer nieuwe bevoegdheden voor politie en justitie, meer repressie en minder rechtsstaat. Een rimpelloze jaarwisseling is een gevaarlijke utopie.