Televisie: ‘Ons moederland’

Nieuwkomers

Constant Kusters in klederdracht in Ons moederland, regie Shamira Raphaëla © VPRO

Het zou kunnen lijken of regisseur Shamira Raphaëla en de leider van de Nederlandse Volks-Unie, Constant Kusters, hoofdpersoon in Raphaëla’s documentaire Moederland, het roerend eens zijn: ‘het volk’ pikt het niet langer. Wat de nvu al decennia zegt – de Nederlandse cultuur moet vrij blijven van vreemde smetten en de grenzen dicht behalve voor massale repatriëring – wordt door steeds meer mensen en partijen overgenomen. Nederland ontwaakt en dat is mede te danken aan Kusters en zijn partij. In de ‘historische’ uitzending van kro’s Katharsis uit 1994, waarin voor het eerst een vertegenwoordiger van extreem-rechts uitgebreid aan het woord werd gelaten, vroeg de jonge Kusters zich al af waar zijn opponenten zich eigenlijk druk om maakten: de macht zouden hij en de zijnen nooit kunnen grijpen. Ze waren slechts een ‘zweeppartij’ die moest zorgen dat de grote partijen, met hun bevorderen of gedogen van immigratiepolitiek, tot inkeer zouden komen.

En dat is, gezien de veranderde houding en opvattingen van cda en vvd behoorlijk gelukt, zegt hij trots. Bovendien werd Janmaat, die destijds de gideonsbende aanvoerde en door Kusters cum suis te slap werd bevonden, opgevolgd door succesvoller geestverwanten Wilders (pvv) en Baudet (FvD). Zie Constant grijnzen bij een pvv-manifestatie (af en toe hoofdschuddend, want ook Geert is natuurlijk niet ‘the real thing’: wij zijn het origineel). Het verschil tussen Shamira en Constant is dat hij handenwrijvend vaststelt dat het de goede kant op gaat en dat zij alarm roept bij alle uitspraken, voorstellen en maatregelen die vroeger verwerpelijk werden geacht en nu salonfähig zijn. Bovendien zet zij Kusters en nvu middels afbeeldingen en archiefbeelden in een veel langere moederlandse, koloniale en racistische traditie. ‘Deze film gaat over ons allemaal.’ Hij zal buitengewoon tevreden zijn dat hij hoofdpersoon is in deze lange film. Zij wil benadrukken dat het niet om het portret van een neonazi gaat, maar dat de man als handvat dient om een rampzalige eeuwenlange maatschappelijke ontwikkeling aan te kaarten.

Hoe die twee het zo lang en intensief met elkaar hebben uitgehouden is me een raadsel. Hoewel ze allebei een groter belang hebben: hij in zijn positionering van zorgzame vader, echtgenoot, buurman, lid van de oudercommissie, die bovendien zijn boosheid heeft afgeschud en louter nog uit liefde opereert (een zonneklare gotspe). Zij in het beeld van een samenleving gebouwd op diep-foute fundamenten, waarvan de ware aard meer en meer zichtbaar wordt.

En dan kon ze nog niet eens putten uit Onze jongens op Java (Coen Verbraak, bnnvara), waarvan de eerste aflevering verpletterende indruk maakte. Wie in fragmenten op een rij gezet wil zien hoe de politiek inzake migratie en nationale identiteit opschoof naar rechts en welke delen van het verleden we liefst vergeten, wordt uitstekend bediend. Wie de kennismaking met een ultrarechts voormannetje met potsierlijk kleine aanhang wil aangaan of voortzetten, ook die krijgt waar voor zijn geld. Maar de combinatie van die elementen overtuigt me onvoldoende. Aan het eind wordt Kusters’ zoveelste kind geboren: ‘nieuwkomers maken we zelf’.


Shamira Raphaëla, Ons moederland, VPRO 2Doc, woensdag 4 december, NPO 2, 22.55 uur