Economie

Nog drie jaar euro

Hank Paulson had het nog wel zo duidelijk gezegd: zolang ze weten dat je een bazooka bij je hebt, is de kans dat je hem moet gebruiken minimaal. En hij kon het weten. Na het faillissement van Lehman Brothers dreigde een interbancair infarct. Niemand durfde nog aan iemand geld te lenen, al was het tegen nog zo'n aantrekkelijk rente, al stonden er nog zulke goede onderpanden tegenover, al was het voor nog zo'n korte looptijd en al was de reputatie van de debiteur nog zo goudgerand. Paulson voelde aan zijn water dat alleen een übergroot gebaar de markten tot bedaren zou kunnen brengen. En zo was het. Zevenhonderd miljard dollar stelde de Amerikaanse overheid ter beschikking. Een onvoorstelbare som geld, gelijk aan het bnp van een economie als de Nederlandse, de zestiende ter wereld. En langzaam keerde de rust terug. Je zou verwachten dat Europa hier iets van zou hebben geleerd. De Griekse crisis leert het treurige tegendeel. Het gesodemieter begint midden december als Standard & Poor’s plotseling de Griekse overheidsschuld afwaardeert. Vervolgens laat de EU Georges Papandreou twee maanden bungelen voor zij zich achter Griekenland schaart. Van harte gaat het niet. Om in Paulsons cowboytermen te blijven: de EU houdt beleggers een klappertjespistool onder de neus. Even tonen de markten zich geschrokken. Maar dat duurt slechts kort. Als begin april de opslag op Grieks overheidspapier weer begint te stijgen, beseft de EU dat alleen een toezegging niet voldoende is. Op 12 april maakt de EU bekend Griekenland dertig miljard euro te willen lenen tegen een lagere rente dan de markt van Griekenland vraagt. Cruciaal voor een land dat tegen de grenzen van zijn solvabiliteit loopt en bovendien nog voor de zomer ruim 25 miljard euro uit de markt moet halen.
Ook dit wapentuig blijkt echter te weinig en te laat. Bovendien bestaat er twijfel of de drager het wel wil gebruiken. Voorbehouden hier, onwillige parlementariërs daar, en een Duitse nabuur die er op staat dat er een formeel verzoek komt. Als dat er eind april eindelijk ligt, blijken de markten weer niet onder de indruk. Afwaarderingen door Standard & Poor’s en nieuwe officiële cijfers over de Griekse staatshuishouding die nog slechter zijn dan werd verwacht, doen de opslag op Grieks schatkistpapier opnieuw oplopen.
Als dan op 2 mei de bazooka eindelijk uit de kast komt - 110 miljard euro van EU en IMF - is het probleem zo kolossaal geworden dat een tank meer op z'n plaats zou zijn geweest. Portugal, Spanje, Ierland, Italië en zelfs België worden als volgende slachtoffers genoemd. En tegenover grote steungebaren moeten om binnenlandse redenen ook grote bezuinigingspakketten staan. Potverterende Grieken moeten worden gestraft. En dus moet Griekenland onder een juk van 24 miljard euro aan bezuinigingen door, daarmee de Griekse economie voor jaren naar de verdommenis helpend.
Afgelopen weekend kwam de tank ratelend naar buiten gereden. De EU moest wel. Een noodfonds van 750 miljard euro. Paulson gebruikte een soortgelijk bedrag om een triljoenen dollars grote financiële sector te redden. Europa heeft door politieke incompetentie zo'n zelfde bedrag nodig om een marginale economie van 314 miljard euro te beschermen. We kunnen alleen maar gissen wat er zou zijn gebeurd als de EU eerder haar bazooka had getrokken. Mijn gok is dat het ons dan heel wat minder zou hebben gekost.
En zijn we nu uit de problemen? Helaas niet. Het is geen geheim dat de 110 miljard euro van begin mei vooral de Noord- Europese banken moest beschermen. Het IMF hamert er al twee jaar op dat de Europese banken nog verre van gezond zijn. Nog driehonderd miljard dollar moet er aan erfenis van de kredietcrisis worden afgeschreven. Tegen tweehonderd door Amerikaanse banken. Vandaar de afkeer bij de EU om de banken te laten meebetalen. Dat zou een nieuwe ronde van staatsinjecties inluiden. Maar het is een illusie om te denken dat Griekenland deze schuldenlast kan dragen. Zeker niet wanneer hij onder het Europese juk is doorgegaan. De Noord-Europese banken zullen er uiteindelijk toch aan moeten geloven. Het is alleen te hopen dat tegen die tijd hun boeken wat meer op orde zijn. Anders is de schade niet te overzien.
Fundamenteler is de weeffout in het Verdrag van Maastricht die ons gebracht heeft waar we nu zijn. Een muntunie is alleen levensvatbaar als landen een vergelijkbaar productiviteitsniveau hebben. Daar wringt de schoen. Griekenland en Duitsland, Noord en Zuid, zijn sinds 2000 alleen maar meer uit de pas gaan lopen. Daar helpt geen lieve moeder aan. Ik geef de euro nog drie jaar. Op z'n hoogst.