Nog geen redding voor Syrië

Heel in de verte doet de strijd in Syrië aan de Spaanse Burgeroorlog denken. Die heeft geduurd van 1936 tot 1939. In de Cineac, de bioscoop waar ieder uur het laatste nieuws werd vertoond, konden we wekelijks volgen hoe Spaanse steden aan puin werden geschoten.

De Republikeinen kregen steun uit de Sovjet-Unie en werden daadwerkelijk geholpen door de Internationale Brigade. De fascisten onder leiding van generaal Franco hadden de sympathie van de katholieke kerk en vonden in Duitsland en Italië hun bondgenoten. De democratische wereld heeft drie jaar werkeloos toegekeken en Franco heeft de Tweede Wereldoorlog overleefd. In 1975 is hij als staatshoofd gestorven. De burgeroorlog heeft omstreeks een half miljoen mensen het leven gekost. Vergeleken bij hem is de Syrische president Assad nog maar een beginner.

Sinds meer dan twee jaar is de wereld nu ooggetuige van de manier waarop Syrië bezig is zich in een burgeroorlog als natie op te heffen. In de strijd zijn tegen de honderdduizend doden gevallen. In Iran en Hezbollah heeft Assad zijn bondgenoten en waarschijnlijk worden hem door Rusland wapens geleverd. In het Westen wordt gepleit voor een no fly-zone maar het is er nog niet van gekomen. De meningen zijn te verdeeld. Assad wordt ervan verdacht sarin, een gifgas, te hebben gebruikt. Daarmee zou hij volgens president Obama een ‘rode lijn’ hebben overschreden, maar dat heeft nog geen gevolgen gehad, geen mens weet wat de repercussies zouden zijn en daarmee heeft dit dreigement zijn effect verloren. Zoals Spanje destijds zien we Syrië zichzelf nu dagelijks in een permanent bloedbad verder verwoesten. Wat zijn de vooruitzichten en met welke gevolgen voor het Westen moeten we rekening houden?

In Amerika groeit de druk op Obama om zich toch daadwerkelijk met de strijd te gaan bemoeien. Bill Clinton heeft verwezen naar zijn eigen acties, de luchtbombardementen waardoor in 1999 een eind aan de Joegoslavische burgeroorlogen is gemaakt. Obama’s Republikeinse tegenkandidaat van destijds, John McCain, wil nog veel krachtiger optreden maar zegt niet duidelijk op welke manier. Een ingrijpen met troepen op de grond is uitgesloten. Daar heeft de grote meerderheid van de Amerikaanse publieke opinie sinds de fiasco’s in Afganistan en Irak genoeg van. Wat dan? Lichte wapens, nachtkijkers en dergelijk materiaal leveren aan de rebellen? Welke rebellen? In de loop van de strijd heeft zich tegen Assad een onoverzichtelijk bond­genootschap verenigd, waarvan ook jihadstrijders en leden van al-Qaeda deel uitmaken. Het is niet uitgesloten dat het Westen met steun aan ‘de’ rebellen ook gezworen vijanden van het Westen zal helpen.

Assad is een gewetenloze dictator, maar hoe cynisch dat mag klinken, we moeten ook rekening houden met een toekomst waarin hij die rol niet meer zal spelen. Als hij verdwijnt kan dit betekenen dat het toch al instabiele Irak en Libanon daarvan de invloed zullen ondervinden. Daardoor zou het evenwicht in de regio nog verder worden verstoord, wat weer een extra bedreiging voor Israël kan betekenen. Daarbij komt de onzekere toestand in Iran, waar na de overwinning van de ‘gematigde’ presidentskandidaat Rohani moet worden afgewacht in hoeverre de reactionaire geestelijke leiders zich met dit resultaat zullen kunnen verenigen, en of er misschien een soort revolutie zal komen zoals we in 2009 hebben beleefd.

Naarmate de Syrische burger­oorlog langer duurt, is het onwaarschijnlijker geworden dat de strijd met de wapens wordt beslecht, terwijl de chaos in de regio is toegenomen, en wat het belangrijkst is: de kans op een gewapenderhand bereikte beslissing raakt verder uit het zicht. Bovendien heeft Obama zich met zijn loze dreigementen over de ‘rode lijn’ in verlegenheid gebracht. Logischerwijze zou je dus zeggen dat een serieus zoeken naar een diplomatieke oplossing onvermijdelijk is geworden. Assad mag dan in het Westen alle respect hebben verloren, maar in de burgeroorlog heeft hij de overhand gehouden, terwijl zijn tegenstanders zich tot een onoverzichtelijk conglomeraat hebben ontwikkeld. Bovendien kan hij blijven rekenen op de steun van Rusland, Iran en Hezbollah.

Syrië staat hoog op de agenda van de vergadering van de G8 deze week in Noord-Ierland. In zijn bijdrage aan de discussie heeft Assad in een interview met de Frankfurter Allgemeine laten weten dat als Europa de rebellen wapens levert het daarvoor de prijs moet betalen. ‘Dan verandert de Europese achtertuin in een terroristisch gebied en Europa betaalt de prijs.’ Poetin heeft laten weten dat hij de rebellen als menseneters beschouwt. Als bewijs heeft hij een filmpje dat op internet circuleert. Als u dit leest hebben Obama en Poetin met elkaar gepraat. Ik voorspel dat op de G8 geen akkoord wordt bereikt. Maar in elk geval is er intensief diplomatiek contact. Dat is het verschil met de Spaanse Burgeroorlog.