Commentaar: Sars-virus

Nog meer mondiale dreigingen

Een orthodoxe dominee roept dezer dagen misschien met trillende stem vanaf de kansel tot de gemeente ter kerke dat het einde der tijden nabij is. De positie van de vorstin ligt onder vuur. Boeren vernietigen vlak voor Pasen hun kippen. De Hollandse koopmansgeest is door hebzucht geërodeerd. De kruistocht tegen de islam herleeft. En sinds vorige week is daar de mondiale dreiging van een raadselachtige longziekte met de naam Severe Acute Respiratory Syndrome (Sars) bijgekomen.

Het verloop van deze ziekte is even ongewis als de krachten die zullen loskomen door de oorlog in Irak. Het is niet bekend of de oorzaak een virus of een bacterie is. Een bacterie zou gunstig zijn, want die kan doorgaans worden bestreden met antibiotica. Tegen de meeste virussen daarentegen bestaan geen medicijnen. Geen viroloog waagt zich daarom aan een voorspelling of de wereld al dan niet aan de vooravond staat van een nieuwe epidemie, zoals die zich voordeed in 1918 met de Spaanse griep waaraan toen twintig miljoen mensen, toch al verzwakt door de Eerste Wereldoorlog, overleden. Maar of het zal loslopen, durft ook niemand te beweren. De verschijnselen — het begint griepachtig en gaat acuut over in een ernstige, soms dodelijke longontsteking — zijn vorige week voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aanleiding geweest groot alarm te slaan. Dat zegt genoeg.

De WHO heeft forse maatregelen afgekondigd. In het gebied van de infectiehaard (Vietnam en Hongkong) lopen mensen met mondkappen op. Omdat de verspreiding naar elders via vliegverkeer plaatsvindt, zijn wereldwijd luchtvaartmaatschappijen gevraagd «uiterst waakzaam» te zijn. In ons land hebben twee academische ziekenhuizen, het LUMC in Leiden en het AMC in Amsterdam, het medisch rampenplan klaarliggen. Het is nu afwachten in welk tempo de ziekte zich ontwikkelt en hoe snel wetenschappelijke laboratoria een diagnose kunnen stellen.

De combinatie van een onafwendbare oorlog en een onbekende infectieziekte roept angstgevoelens op. Speculaties dat er een samenhang bestaat tussen die twee worden uiteraard volop gedaan. Maar, zo hebben deskundigen van de WHO al sussend verklaard, dat het Sars een biologisch wapen van terroristen is, moet worden uitgesloten. Want de eerste ziektegevallen deden zich vermoedelijk november vorig jaar voor in een regio rond Hongkong. Toen was de spanning in het Midden-Oosten nog niet zo hoog opgelopen. Op zichzelf zegt dat niks. Osama bin Laden had al ruim een jaar eerder van zich laten horen. Het ontzenuwen van complotscenario’s komt vooral voort uit de drang om te duiden en daarmee onheilspellende processen beheersbaar te maken.

Intussen doemen er weer nieuwe bedreigingen op. Deze week vergaderen in het Japanse Kioto tienduizend waterdeskundigen op initiatief van de Verenigde Naties over een van de kostbaarste grondstoffen ter wereld: schoon drinkwater. Uitputting van grote waterbronnen is onvermijdelijk. Niet om olie maar om water zullen er straks oorlogen worden gevoerd.