Noodsignaal

De opwinding over spoorwegproblemen bij vorst en sneeuw is een irritant jaarlijks ritueel aan het worden. De media jagen met vox pop de publieke woede aan, bestuurders verontschuldigen zich of worden afgeblaft voor de tv-camera’s, politici eisen maatregelen en adviesbureaus wrijven zich in de handen bij de gedachte aan nieuwe opdrachten. Als het over de winterbestendigheid van de spoorwegen gaat, lijkt het wel of Nederlanders als defecte Efteling-poppen allemaal in dezelfde groef blijven steken.

We hebben het al eens meegemaakt in 2006, in 2009 en in 2010. We weten dat een verstoring van het spoorboekje bij extreme weersomstandigheden onvermijdelijk is. Nederland heeft het drukst bezette spoorwegnet van de wereld, waarbij het goederenvervoer (dat vaak ’s nachts kan plaatsvinden) weinig voorstelt en het personenvervoer bijna alle capaciteit opeist. Niettemin valt er veel te verbeteren, maar dat is een collectieve verantwoordelijkheid die we aan Den Haag hebben gedelegeerd. Als dat mandaat niet wordt uitgevoerd, zullen we aan nieuw beleid moeten gaan denken. En aan nieuwe politici die hun publieke taak en verantwoordelijkheid serieus nemen.
Ministers en regeringspartijen doen het graag voorkomen alsof vervoerder NS en infrastructuurbeheerder ProRail keer op keer gefaald hebben, maar hun eigen falende toezicht is de ware oorzaak. De staat is concessieverlener en enige aandeelhouder van de NS. Ook voor het functioneren van ProRail is de staat verantwoordelijk aangezien eigenaar Railinfratrust BV eveneens eigendom van de staat is. ProRail werkt dan ook met een ministerieel goedgekeurd jaarlijks beheersplan. In 2010 kwam het bedrijf zelfs met het actieplan ‘Winterhard Spoor’ voor verbeterde verwarming van 2300 wissels, de winterbestendigheid van vijftienhonderd treinstellen, een eigen weerbureau voor de spoorwegen en een noodplan voor extreem weer.
Als deze bedrijven hun publieke missie niet naar behoren kunnen vervullen, is dat te wijten aan verkeerd beleid dat hen verplicht 'marktconform’ te werken en winstgevend te zijn in plaats van hun publieke taak te verrichten. De noodsignalen worden al jaren gehoord. De NS zijn meer geïnteresseerd in de handel in grond en vastgoed dan in service. ProRail is een monopolist die wel de voordelen van marktwerking plukt, maar niet de nadelen ervan. Het is tekenend voor het beroerde management dat het bedrijf deze dagen zijn personeel voor de getoonde inzet bedankt door middel van onpersoonlijke, dure advertenties in kranten.
De veelgehoorde vergelijking met Zwitserland, waar de treinen ook bij extreem weer zo stipt rijden dat je er de koekoeksklok op gelijk kunt zetten, is zo gek niet. De Zwitserse spoorwegen zijn in handen van de staat en de kantons en worden gerund door mensen die verstand van treinen hebben. De Zwitsers betalen er graag en veel voor in het besef dat de kwaliteit van hun samenleving ermee gediend is, ook al is die winst niet uit te drukken in euro’s.