Kortgeboekt: Pech moet weg

Notie voor het tragische

F.J.H. Mertens, Roel Pieterman, C.J.M. Schuyt, Gerard de Vries en anderen

Pech moet weg

Uitg. Salomé, 93 blz., € 14,50

Agamemnon moest zijn dochter offeren om de Trojaanse Oorlog te kunnen winnen. Of hij behield zijn dochter, maar moest dan de Griekse aanspraken op de beeldschone Helena opgeven. Er was geen derde optie: Agamemnon stond voor een «tragische keuze», in de meest klassieke zin van het woord. Kiezen uit twee kwaden.

De ziener die legerleider Agamemnon de waarheid vertelde is vervangen door redelijk denkende wezens. En juist door de veelal succesvolle aanwending van het verstand, is de illusie gecreëerd dat tragiek is uit te bannen. Alles kan altijd anders en er moet ergens een schuldige rondlopen.

In Nederland zijn Enschede en Volendam synoniem geworden met «een falende overheid». Vast ten dele waar. Maar de vraag blijft of de hedendaagse mens zichzelf niet nodeloos geweld aandoet door het verlies van de notie voor het tragische — shit happens — en de daaruit voortkomende overspannen verwachtingen van de overheid.

Inmiddels is er in Nederland een volstrekt aan de aandacht van de media ontsnapt essaybundeltje verschenen, met bijdragen van onder meer de socioloog Kees Schuyt en topambtenaar Mertens. Theoloog Noorda schrijft over een «onbedwingbare claimcultuur» en de wetenschapsfilosoof De Vries vraagt zich in zijn prachtige essay hardop af hoe de scheidslijn ligt tussen pech en onrecht en hij wijst erop dat zelfs tuinbouwers na de «pech» van twee verregende zomers menen «recht» te hebben op «compensatie».

Dit heldere boekje met de welluidende titel Pech moet weg maakt duidelijk dat het voor de socioloog en serieuze cultuurcriticus in de komende jaren niet alleen om de merkwaardige spagaat tussen ongebreideld individualisme en de ostentatieve zucht naar gemeenschapszin zal gaan, maar vooral ook over de spanning tussen luid geventileerde onvrede en gradaties van verantwoordelijkheid — waarbij de natuur der dingen een grotere rol speelt dan de hedendaagse mens nog wil accepteren.