Nutteloze dingen

De rentenier, bestaat die nog?
Ik had een oom uit Indië die rentenier was. Hoe of wat precies weet ik niet, maar mijn ouders konden niet zonder jaloezie over hem spreken. Alle verhalen kwamen hierop neer: oom Johan had nooit hoeven werken voor zijn geld en verdiende daarom dat rentenierschap niet.
Op een dag in 1963 kwam oom Johan bij ons in een gloednieuwe witte sportwagen.

Medium opheffer 43 11 rentenier

De hele familie keek uit het raam en vader zei alleen maar: ‘Met een witte blijf je zitte…’ Alsof oom er ooit aan dacht hem te verkopen. Oom stapte uit en opeens werden wij een 'dame’ gewaar die er absoluut niet uitzag als onze moeder en die, ofschoon schaars gekleed, toch iets van gevaar uitstraalde.
'Weer een hoer’, zei mijn vader. En hij kreeg een por van mijn moeder.
Oom Johan en de geurige Ivonne kwamen binnen en het was meteen feest. Ik kreeg van oom Johan - ik was tien jaar - vier grijze papieren rijksdaalders die ik nauwelijks durfde aan te nemen.
De kinderen werden weggestuurd, want pappa moest iets met oom Johan bespreken. Mijn zuster ging naar een vriendin, mijn broer ging voetballen in het park en ik ging Donald Duckies lezen op mijn kamer. Opeens rook ik de geur van nassi. Mijn moeder bereidde dit gerecht, wat haar altijd binnen tien minuten lukte. Ik liep naar de keuken, maar werd meteen weggestuurd. Ik weet nog steeds niet waarom. Mijn moeder liep met een pan nasi de kamer in en ik begon, boven aan de trap zittend, het gesprek af te luisteren dat mijn vader met oom Johan voerde.
'Zeg maar hoeveel je nodig hebt’, zei oom Johan.
'Tienduizend pop’, zei mijn vader.
'Dat is goed’, zei oom Johan.
'Is dat echt goed?’
'Zeker.’
'Wanneer moet je het terug hebben?’ vroeg mijn vader.
'Nou… voordat ik sterf’, zei oom Johan.
Ik ging weer Donald Duckies lezen.
Na verloop van tijd gingen oom Johan en Ivonne weg. De woorden van mijn vader die ik nimmer vergeet, luidden: 'Eindelijk is pappa en mamma na de Tweede Wereldoorlog iets goeds overkomen.’
Oom Johan had mijn vader geld geleend voor de aankoop van een huis.
Over oom Johan werd nadien geen kwaad woord meer gesproken. Als hij kwam, raakte iedereen opgewonden. Van hem kreeg ik mijn eerste biljet van 25 gulden, en later een biljet van honderd gulden. Van hem is ook de uitspraak bij het overhandigen van het geld: 'Voor nutteloze dingen.’ Als ik wel eens geld geef - al jaren niet meer voorgekomen - zeg ik dat ook.
Toen kwam er een dag dat mijn vader aan tafel zei: 'Ik heb van oom Johan destijds geld geleend, en ik heb alles terugbetaald. Tot op de laatste cent.’
We namen de mededeling voor kennisgeving aan.
Hoewel er na de lening in het bijzijn van de kinderen nooit meer met jaloezie over oom Johan werd gesproken, kon mijn vader het toch niet nalaten om iets denigrerends over hem te debiteren. 'Jammer dat zo'n man nooit heeft gestudeerd.’ Of: 'Hij is heel aardig, maar niet echt intelligent.’
In 1973 heeft oom Johan Nederland verlaten. Ik was toen twintig jaar. Hij ging in Californië wonen. Met Ivonne. We hoorden nooit meer iets van hem.
Oom Johan is in 2007 gestorven. Negentig jaar oud. Hij was van 1917.
Via internet heeft Ivonne mij gevonden. Ze vertelde over oom Johan. Hij was gestorven in 'the pool’. Al zijn geld had hij opgemaakt. Ivonne heeft het zwaar. Ze wil terug naar Nederland. Ze voelt zich nog jong met haar 68 jaar.
Ik ging rekenen. Toen ik tien was en uit het raam keek en haar uit die witte sportwagen zag stappen, was oom Johan 46, en zij 21.