Presidentscampagne in coronatijd

‘O ja, het is verkiezingsjaar’

Terwijl de Republikeinen als vanouds langs de deuren gaan om hun president te promoten, vindt de Democratische campagne in verband met corona vooral online plaats. Over de effectiviteit daarvan zijn de meningen verdeeld.

Joe Biden spreekt met Amerikanen tijdens de virtuele Democratische Conventie. Milwaukee, 20 augustus © DNCC / Getty Images

‘Campagnes? O ja, het is een verkiezingsjaar’, zegt yogadocente Margaret Penn verontschuldigend na de les, haar eerste in de studio in Toledo, Ohio, in vier maanden tijd. ‘Normaal gesproken ben ik er actief mee bezig, ik heb altijd netjes mijn bijdragen geleverd; doneren, langs de deuren gaan. Maar nu, het is al moeilijk genoeg, ik houd mijn hoofd net boven water. Nieuws kijk ik niet meer, ik kan het niet verteren. Misschien dat ik daarom niets meekrijg.’

Wie de (sociale) nieuwskanalen dooft, zet de campagnes op stil, iets wat in een campagnejaar normaal gesproken ondenkbaar is. Ik rijd de swing states door in het noordoosten: Pennsylvania, Ohio, Michigan, Wisconsin. In de verzorgde tuinen in de voorsteden steken hier en daar voorzichtig wat campagneborden voor Joe Biden uit de grond. Op het platteland pakken Trump-aanhangers uit met grote borden, vlaggen of een opblaasbare president.

Campagnekantoren zijn schaars of afwezig. Nergens stuit ik op een openbare campagnebijeenkomst of loop ik een vrijwilliger tegen het lijf die mij komt informeren naar mijn stem, mijn data of mijn portemonnee. Amerikanen zijn terughoudender en moeilijker benaderbaar dan normaal, ze houden hun politieke opvattingen verborgen. Campagnes zijn verplaatst van de fysieke wereld naar de virtuele. De race om het presidentschap is een race achter de schermen.

Corona zet daarmee de klassieke regels van campagne voeren op scherp. De kandidaat die de meeste handen schudt, wint de verkiezingen, luidde het campagneadagium voor het virus de wereld veranderde. Nu buitelen campagnes over elkaar heen met online evenementen en Zoom-vergaderingen. Een op beeld gevangen moment van spontaan contact tussen kandidaat en kiezer kon zomaar de dynamiek in een race veranderen; nu zien we statische beelden van kandidaten zonder publiek. Corona bepaalt de race in elk opzicht, maar heeft een van beide partijen daar eigenlijk baat bij? En blijft corona een voetnoot in de tijd van politieke campagnes, of verandert de pandemie het metier voor altijd?

‘Welkom! Dit is het hok waar ik al vijf maanden zit opgesloten’, zegt Jacob Schaap (37) grappend. ‘Op 7 maart begon ik voor de Democratische Partij hier in Milwaukee. Een week later moesten we verplicht thuis werken.’ Hij wijst op het bureau met de twee laptops: ‘Dat was mijn leven dit jaar.’ Zijn studio is minimaal ingericht: een bed in de hoek, een klein boekenkastje, gewichten ter ondersteuning van zijn boksroutine. Vier Ajax-sjaals hangen netjes opgevouwen over een stoel; je kunt de man wel uit Amsterdam halen, maar Amsterdam niet uit de man.

Schaap is Regional Field Director in Waukesha County in Wisconsin, een van de rijke voorsteden rond de hoofdstad Milwaukee. ‘De Amerikaanse Droom: auto, garage, oprijlaan, tuintje’, omschrijft Schaap het gebied waar hij verantwoordelijk is voor de opkomst en registratie van kiezers. Voordat hij naar Wisconsin verhuisde, werkte Schaap voor Bernie Sanders in Iowa. ‘Een van de leukste banen die ik ooit heb gehad’, zegt hij. ‘De energie in die campagne was waanzinnig. We hadden echt het idee dat we de wereld konden veranderen. We werkten lange dagen en liepen met vijftien graden onder nul langs de deuren en nog was het één groot feest.’

Het contrast met zijn werk voor de Biden-campagne is op alle vlakken groot. ‘De meeste van mijn collega’s heb ik alleen online ontmoet. Campagnewerk is vaak ook gewoon afzien. Niemand vindt het leuk om driehonderd telefoontjes te plegen op een dag of in barre omstandigheden langs de deuren te gaan, maar de energie die je krijgt van anderen en het delen van die ervaring maakt alles goed. We maken er het beste van, maar dat teamgevoel kun je via Zoom niet dupliceren.’

‘Na tien rottelefoontjes voor de campagne geef je op als je alleen thuis zit. Op kantoor lach je erom’

Enthousiasme voor de kandidaat voelt Schaap niet. Werken voor Joe Biden ziet hij als maatschappelijke dienstplicht en hij geeft zelf ruiterlijk toe: dat helpt niet. ‘Maar’, zegt hij, ‘ik ben daarin niet alleen. Het gebrek aan enthousiasme voor de kandidatuur van Biden komt in elke peiling weer terug.’ Hij merkt dat ook in gesprekken met collega’s en kiezers. ‘Juist daarom is het zo’n gemis dat we niet samen op kantoor zitten, open huis kunnen houden om zo toch de energie te kunnen voeden. Als je tien rottelefoontjes hebt gevoerd is het niet moeilijk om op te geven als je alleen thuis zit. Op kantoor lach je erom, loop je een rondje met je collega’s en ga je weer door. De sociale controle is er bovendien ook groter. De combinatie van een coronacampagne en Biden als kandidaat is geen grote motivator.’

Marshall Ganz, senior lector leiderschap, grassroots-activisme en maatschappij aan de Harvard Kennedy School, ziet in de verplaatsing naar niet-fysieke campagnes juist een welkome en kansrijke revolutie. Ganz geniet wereldwijd faam als grassroots-goeroe. Hij verdiende zijn sporen in de burgerrechtenbeweging en de boerenvakbond en zette zijn praktijkervaring om in wetenschappelijke modellen voor grassroots-verandering. ‘In veranderingsbewegingen zoals een politieke campagne wil je een relatie opbouwen met kiezers, rondom waarden, een agenda of een concreet doel. Pas als je die relatie hebt opgebouwd, kun je werken aan het omzetten daarvan in actie.’

‘Het grote verschil met conference calls, die eerder veel gebruikt werden in campagnes, of anonieme communicatiemethoden zoals e-mail, is het visuele aspect. Je kunt iemand direct in de ogen kijken, je kunt de foto’s van geliefden en vrienden zien staan in de kast achter hen, je bent binnen in iemands privé-omgeving. Dat visuele element creëert een nieuw soort diepte en intimiteit. In tijden van disruptie is die camera op onze schermen een fantastische manier om een empathische brug van jezelf naar de kiezer te slaan en zo een relatie op te bouwen.’

De toegevoegde waarde van beeld hoef je Arun Chaudhary niet uit te leggen. Chaudhary was beeldregisseur van Barack Obama, de eerste en vooralsnog laatste in het Witte Huis, en creatief directeur van de Sanders-campagne in 2016. ‘Het was mijn baan om beeld te laten vertellen wat voor leider Obama was en wat voor president Sanders kon zijn’, vertelt hij. ‘De beelden die dat vertellen zijn niet de plaatjes van de ballonnen en het podium; het zijn de emoties achter de schermen. Het onbewaakte moment. De voorbereiding van de speech met het team of met politieagenten, als dat het onderwerp is. Corona vaagt dat element volledig weg.’

Hij vervolgt: ‘De pandemie ontneemt Biden bovendien de mogelijkheid om in de auto te springen en ergens naartoe te rijden als er iets gebeurt. Die interactie wil je juist laten zien. Trump kan en doet dat veelvuldig, op bezoek bij fabrieken bijvoorbeeld. Biden doet dat niet, op een publiek optreden rond de Black Lives Matter-protesten na. Corona geeft machthebbers het podium, simpelweg omdat zij aan de knoppen zitten. Iedereen kan roepen vanaf de zijlijn, de president kan echt iets doen. Terwijl Trump aan het roer staat, zit Biden net als de rest van Amerika thuis.’

Geeft dat Biden geen voordeel, het beeld van de man die net als het merendeel van Amerika thuis zit, die is zoals de rest van Amerika? ‘Nee. Wat Biden helpt, is het falen van Trump’, zegt Chaudhary. ‘Isolatie helpt helemaal niemand. De wereld wordt kleiner als je thuis zit, mensen nemen de wereld tot zich via schermen en (sociale-)mediakanalen. Die reductie is altijd levensgevaarlijk, maar deze tijd speelt de president daarbij in de kaart. De Republikeinen spelen al sinds 1968 de kaart van law and order zoals Trump ook doet. Beelden van protesten en onrust voeden dat narratief. De wereld produceert beelden die precies in het spoorboekje van de president passen. Hij vecht graag op een slagveld waar hij kan winnen en we leveren hem dat op een dienblad aan.’

De bel in het Democratische campagnekantoor in West Virginia rinkelt opgewekt als een voorbijganger blij verrast binnenloopt. ‘We zijn net een week open, maar hebben meteen aanloop’, vertelt Amy Lindsay, voorzitter van de lokale ledenvereniging, tevreden. Gewillig staat ze me te woord vanachter de met folders bezaaide plastic tafels die tevens de anderhalve meter afscheiding tussen haar geïmproviseerde bureau en de bezoekers vormen. Met haar hond bestiert ze het kantoor, zeven dagen per week. ‘Het was duwen en trekken, lang niet iedereen binnen de partij vond het veilig om in deze tijden een kantoor te openen’, zegt ze. ‘Of ik nou thuis werk of hier, dat maakt niet uit. Maar zo kan ik laten zien dat de Democratische Partij hier bestaat, vanachter een computer lukt me dat niet.’

Biden zit net als de rest van Amerika thuis. Helpt dat? ‘Nee, wat hem helpt is het falen van Trump’

Het kantoor is het eerste teken van Democratisch leven in het ruim met Trump-vlaggen en -borden behangen landschap. ‘Mensen zijn hier op zichzelf’, zegt Lindsay, ‘ze wantrouwen de overheid en de gevestigde orde, laten zich niet vertellen wat ze moeten doen. Ik heb in al die jaren ervaren dat het zinloos is om mensen te bellen op een moment dat ze daar niet op gerekend hebben en ik ben meermalen met een geweerloop op me gericht het terrein af gestuurd. Maar een kantoor is toegankelijk en vriendelijk. Zichtbaarheid en bereikbaarheid zijn hier belangrijk. De toegang tot internet en het bereik zijn niet zo groot als in de steden en mensen hier zijn vaak ook niet zo handig met de computer. Hoe meer digitaal, hoe moeilijker het wordt.’

Ook in het kiesgebied van Schaap is de digitale revolutie van Ganz nog niet tot volle wasdom gekomen. ‘Mijn kiezers zijn iets ouder en negentig procent van hen bel ik via een vaste lijn. Lang niet iedereen zit op Zoom te wachten’, zegt hij.

Ganz geeft toe dat de technologische uitdagingen voor sommige groepen en gebieden groot zijn. ‘Maar’, zegt hij, ‘noodzaak is de moeder van vernieuwing. Dit is een moment van ongekende creativiteit. Deze vorm van contact is anders maar niet inferieur. Het opbouwen van een relatie is nog steeds het leidende principe. Sommige mensen passen zich nou eenmaal makkelijker aan dan anderen. Het betekent dat je extra tijd en aandacht moet steken in het bereiken van groepen die niet meteen mee kunnen of willen. Verandering veroorzaakt altijd weerstand – dit is een proces van aanpassing en dat kost tijd, zowel bij kiezers als bij campagnes. Ik klink misschien als een bekeerde, maar ik zie deze tijd echt als het begin van een heel nieuwe revolutie.’

Vicepresidentskandidaat Kamala Harris spreekt tijdens de virtuele Democratische Conventie terwijl die wordt uitgezonden tijdens een drive-infeestje in Boston, Massachusetts, 19 augustus © Scott Eisen / Getty Images

Waar Lindsay moet vechten om een kantoor te openen en met gezonde tegenzin de online bijeenkomsten van de Democraten bijwoont, opereren de Republikeinen op verschillende plekken alsof het een normaal campagnejaar is. Lokale afdelingen organiseren huiskamerbijeenkomsten of sturen vrijwilligers langs de deuren en campagnekantoren zijn veelal open. Telkens word ik vriendelijk maar gedecideerd weggestuurd; pers is niet welkom.

De retoriek is overal dezelfde: Republikeinen benadrukken met hun zichtbaarheid het enthousiasme voor de president. De beperkingen van de Democraten vinden ze ronduit overdreven. Wie afstand wil houden of een mondkapje wil dragen is welkom dat te doen, maar op geen van de kantoren waar ik binnenloop is het een verplichting. Democraten nemen op hun beurt geen risico. ‘We willen staf en kiezers niet blootstellen aan een potentiële besmetting’, melden woordvoerders van de partij in verschillende media.

Voordeel van de Republikeinse aanpak ziet Ganz niet. ‘Dat verhaal spreekt een smaldeel van de Republikeinse kiezers aan, maar daarmee win je geen verkiezingen.’ Ook Chaudhary ziet geen toegevoegde waarde in de fysieke campagne van de Republikeinen. ‘Het laat mij zien dat dit hun enige hoop is, de marges zijn klein. Ik denk dat het effect minimaal is. De toegevoegde waarde van het langs de deuren gaan wordt sowieso schromelijk overschat.’

‘De Democraten moeten echt leren dat je met alleen je morele gelijk geen verkiezingen wint’

Schaap is het daar hartstochtelijk mee oneens. ‘Je bent veel effectiever aan de deur dan aan de telefoon’, zegt hij. ‘Je voelt binnen drie seconden of je iemand kunt overtuigen, of er een opening is. Je kunt iemand lezen als je aan een deur staat. Dat is vooral van belang bij de twijfelaars. Die groep bereik ik online minder goed, dat vind ik een risico.’ Maar de aanpak van de Republikeinen in deze omstandigheden vindt hij twijfelachtig. ‘Ik denk dat ze er vooral het enthousiasme bij de harde kern mee aanwakkeren, maar veel mensen hier zijn echt huiverig door corona. Ik sta te popelen om langs de deur te gaan, maar ik denk dat de Democraten er goed aan doen daar niet aan toe te geven.’

Gevraagd naar de duurzaamheid van de verandering en de lessen voor de toekomst, draaien de gesprekken als vanzelf naar kritiek op de Democratische Partij. ‘Covid leert ons dat campagne voeren effectiever kan’, aldus Ganz. ‘Het scheelt ontzettend veel geld en tijd om op deze manier contact te maken. Maar de grootste winst is dat corona het opbouwen van relaties en gemeenschap weer op de eerste plaats zet. De afgelopen jaren draaide alles in de partij om data en aantallen – bij elkaar harken van kiezers en geld – en minder om de kwaliteit van het contact.’ Chaudhary noemt dat ‘veel geld in een race pompen, consultants laten becijferen hoeveel contactmomenten je nodig hebt, verliezen en hetzelfde twee jaar herhalen. Dat is niet duurzaam, sterker nog, het is ronduit stupide.’

Republikeinen begrijpen het spel fundamenteel beter, zegt Arun Chaudhary. ‘De Grand Old Party heeft Wisconsin in 2016 niet gewonnen vanwege Trump of gouverneur Scott Walker. Het is een overwinning dankzij een jarenlange investering in een zorgvuldig opgebouwd netwerk in de staat. De partij heeft kerken, zakenleven, conservatieve media en maatschappelijk middenveld georganiseerd rond een conservatief wereldbeeld, gefinancierd met het geld van de gebroeders Koch, de roemruchte geldschieters van de partij. De overwinning van Trump kwam niet zomaar tot stand, dat is een groot misverstand.’

‘Wat Democraten echt moeten leren’, vindt Chaudhary, ‘is dat je met alleen je morele gelijk geen verkiezingen wint. Ik hoop dat corona die verandering in gang zet. Het geldt voor linkse partijen in algemene zin overigens. Het is een culturele opvatting in die kringen dat hun overtuiging de juiste is, een waarde op zich. Dan vergeet je dat je geld, tijd en energie moet steken in het diep verankeren van die overtuiging in gemeenschappen en relaties.’

Volgens Chaudhary, die zelf een overtuigd onafhankelijke kiezer is, moeten Democraten pragmatischer zijn. ‘Republikeinen betalen vrijwilligers op campussen om het werk te doen, Democraten vinden dat studenten dat onbezoldigd vanuit hun overtuiging moeten doen, om een heel praktisch voorbeeld te noemen. Als Democraten weer willen gaan winnen, moeten ze pragmatisme boven het morele gelijk stellen, uitgaan van het intrinsieke geloof in verandering en het opbouwen van een gemeenschap daaromheen. Niet in het electorale, becijferde spelletje van kiezersgroep hier, kiezersgroep daar.’

Jacob Schaap ziet vooral winst in de professionalisering van het digitale proces. ‘Het is beter dan het was, hoewel Joe Biden in interne Zoom-bijeenkomsten nog steeds stelselmatig in de verkeerde camera praat of op de verkeerde plek in beeld gaat staan.’ Hij lacht en zucht. ‘Kijk, wij spelen een spel van marges, daarin telt elk contactmoment. Als ik eindelijk iemand zover heb om een online evenement bij te wonen, bijvoorbeeld met een interessante spreker, en dat begint niet op tijd, dan ben ik die kiezer gewoon kwijt. Uitgelogd en weg. Mensen maken tijd vrij en hebben geen ruimte voor uitloop. Elk evenement dat we tot nog toe hebben georganiseerd, begon te laat. Allemaal. Dat zijn dure marges.’

Ook de verwoede oorlog over stemmen per post in Washington D.C. zet verandering in gang. ‘Nu zorgt dat nog voor verwarring, maar ik denk dat stemmen per post een blijvende verandering is en dat verandert de cyclus van campagnes fundamenteel’, zegt Schaap. ‘Dat betekent dat mensen eerder gaan stemmen en wij dus op andere momenten een ander type contact moeten gaan leggen en een ander type informatie moeten aanbieden.’

‘Campagne voeren tijdens corona is één grote transitie’, zegt Chaudhary. ‘Waar het precies heen gaat is onduidelijk, maar deze tijd vergroot de verbeelding. Het laat zien dat dingen die we eerder niet voor mogelijk hielden, ineens wél blijken te kunnen. Biden die het heeft over een New Deal-achtige aanpak zoals Franklin Delano Roosevelt rond de Grote Depressie, dat had een jaar geleden niemand voor mogelijk gehouden.’

De vraag wie corona uiteindelijk in de kaart speelt, blijkt voor mijn gesprekspartners geen breinbreker. Biden, luidt het unanieme oordeel. ‘Je moet wel een heel slechte kandidaat zijn wil je verliezen van de engel des doods’, vat Marshall Ganz de gedeelde mening samen. Tegelijkertijd is de waarschuwing ook duidelijk: als de Democraten het moment van verandering aan zich voorbij laten gaan, blijft een overwinning van de partij een pyrrusoverwinning.