Obama’s charisma

New York – Op alle nationale zenders was vorige week uitvoerig te zien hoe president Obama en first lady Michelle door het Britse koninklijk paar werden ontvangen. Voorzover ik dat als leek kon beoordelen, verliep het allemaal onberispelijk. Maar de experts zagen iets anders. Ik bepaal me tot Tina Brown, beroemd journaliste. Ze schreef een boek over Lady Di, was hoofdredacteur van The New Yorker, leidt sinds oktober een internetkrant, The Daily Beast. Nu gaf ze op CNN een doorlopende exegese van wat er op het scherm te zien was.
De president en Michelle kwamen de huiskamer binnen. Daar stonden de koningin en een beetje sukkelig op de achtergrond prins Philip. Begroetingen. Tina Brown raakte in opwinding. Michelle had Elizabeth niet zomaar een hand gegeven maar haar ook vriendschappelijk aangeraakt. Dat was tegen het protocol, maar het was duidelijk te zien dat de koningin dit gebaar had gewaardeerd. Er volgde nog een half uurtje reportage en analyse van de daar gebruikte lichaamstaal. Tina en de presentator raakten in grenzeloze geestdrift.
De president was al op bezoek geweest bij premier Gordon Brown, 10 Downing Street. Terwijl hij de stoep op liep, had hij oogcontact gemaakt met de politieagent van de bewaking, iets vriendelijks gezegd en hem een hand gegeven. Brown had de man genegeerd, niet opzettelijk maar omdat zijn aanwezigheid daar even vanzelfsprekend is als die van de leuning. Deze gebeurtenis inspireerde A.A. Gill van Vanity Fair tot een beschouwing van een halve pagina in The New York Times. En passant werd Carla Bruni, mevrouw Sarkozy, ‘in haar zedige jurk en met haar knipperende ogen’ beschreven als een ‘gelegitimeerde maîtresse’. Obama, besluit Gill, is ‘de enige populaire politicus die de wereld nog heeft’ en ‘in alle landen van de G20 zou hij de verkiezingen winnen’.
Ik dacht aan een reportage over George W. Bush, op bezoek in China. De vergadering is afgelopen, de president wil de zaal verlaten, door een deur die op slot is. Hij worstelt nog even, gaat dan met een grijns van verlegenheid op zoek naar de echte uitgang. Zo’n vergissing kan de beste overkomen. Maar de symboliek valt niet te ontlopen. Denk ook even aan de toestand van het bondgenootschap, een jaar of zes geleden. Tony Blair stond bekend als ‘het poedeltje van Bush’ en in Frankrijk woonden ‘stinkende kaaseters’. Amerika erkende alleen vrienden die het volkomen met de president eens waren. Onder Bush is de diplomatie opgeheven, vervangen door een beleid dat tot uiteindelijk doel had de hele planeet volgens de normen van Washington te democratiseren. Het resultaat was een verstarring in vruchteloosheid, niet alleen van Amerika maar van het hele Westen.
Binnen een paar maanden heeft Obama daaraan radicaal een eind gemaakt, naar vorm en inhoud. In zijn verkiezingscampagne werd al duidelijk dat hij iets had wat de concurrentie ontbeerde: charisma. Hij beloofde de kiezers geen koeien met gouden horens. Er lag ook tegenslag in het vooruitzicht, teleurstelling. Maar als hij zou worden gekozen, zou er verandering komen. Hij heeft woord gehouden. Radicale maatregelen genomen tot bestrijding van de crisis en de diplomatie in ere hersteld. De vergadering van de G20 heeft niet het verwachte resultaat gebracht, de Europese leden van de Navo hebben nog geen zin om meer troepen naar Afghanistan te sturen, China en Rusland bewaren hun gepaste reserve jegens de vernieuwer. In Amerika zijn er de afgelopen maand 660.000 werklozen bij gekomen, wat het totaal op meer dan vijf miljoen brengt.
Maar iedere avond is hij op de televisie. Spreekt een grote menigte in Praag toe. Gaat naar Turkije om deze meer en meer gewantrouwde bondgenoot te verzekeren dat hij een buitengewoon waardevol lid van de alliantie is. De eerste confrontatie met de zee van problemen heeft de president allerminst uitgeput. Het bezoek aan Europa lijkt zijn charisma te hebben bevestigd, misschien zelfs versterkt nu bewezen is dat zijn vrouw haar rol opvat als iemand die er niet voor het mooi en de charme is maar als partner in het werk.
Een leider van dit kaliber zijn we in het hele Westen niet meer gewend. Ik dacht aan de autobiografie van Dean Acheson, Present at the Creation, de schepping van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Uit de ruïnes van de strijd moest toen weer een bewoonbare samenleving verrijzen die bovendien was opgewassen tegen de nieuwe dreigingen van de Koude Oorlog. Sinds 11 september 2001 is de wereld in een explosieve chaos veranderd. President Bush heeft geprobeerd die met een unilaterale kruistocht van acht jaar te beteugelen. De chaos is groter en gevaarlijker geworden. Obama heeft een radicaal alternatief geïntroduceerd.
Met zijn charisma herstelt hij de politiek tot de kunst van het mogelijke. Beter kan het niet. Dat geldt trouwens ook voor Nederland.