Obama’s laatste offensief

Het geflapper van een lam eendje of de klappen van een bevrijde zwaan: het is een kwestie van perspectief hoe we de laatste weken van het presidentschap van Barack Obama moeten bekijken.

Medium commentaar 201 2017 obama

Die weken begonnen met de onvoorstelbare winst van Donald Trump in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Obama accepteerde dat kalm en toonde Trump in het Witte Huis hoe een waardige president zich gedraagt. In de weken daarna trok Obama opeens de aandacht met een ongekend activistische en progressieve politiek op het vlak van het milieu en het buitenland – beleid dat veel van zijn stemmers wellicht in de voorgaande acht jaar hadden verwacht en niet alleen in Obama’s laatste acht weken. Hij tekende een wet die natuurgebied maakt van stukken Alaska waar Trump naar olie wilde laten boren. Hij liet een Amerikaans veto achterwege bij een resolutie van de Verenigde Naties tegen het koloniseringsbeleid van Israël, voor het eerst sinds de VN bestaan. En hij wees Russische diplomaten uit en nam andere wraak voor Ruslands inmenging in de Amerikaanse verkiezingen.

Was er vrede geweest in Israël als hij druk op de zaak had durven zetten?

Er wordt hier en daar opgetogen op Obama’s nieuwe fermheid gereageerd. Dat doet denken aan de uitgelatenheid van een veroordeelde die nog eens goed feest viert voordat hij naar de gevangenis moet. Wie nu blij wordt van een nieuw natuurreservaat in Alaska, of van duidelijke taal richting Moskou, kan beter de volgende vier jaar zijn krantenabonnement opzeggen. De Russische president Poetin begrijpt dat. Hij reageerde vooral laconiek en met minachting: de buit is voor hem toch al binnen. En het zijn ook alleen speldenprikjes die Obama nu uitdeelt. In de komende jaren kunnen de internationale klimaatakkoorden door de papiervernietiger, de extreem-rechtse regering in Israël krijgt ruim baan, net als Poetin, en de Amerikaanse verkiezingen zijn toch al gestolen, wat Obama ook doet. Het is een druppel op de gloeiende plaat, too little, too late.

De vraag is dan ook: waarom doet Obama dit alles nu en niet eerder? Hij volgt op zich een vertrouwd patroon, van presidenten die in hun nadagen opeens hard aan de wereldvrede, honger of iets anders moois gaan werken. Zoals Bill Clinton, die jarenlang gefocust was op de economie, en op de valreep opeens met Israël en de Palestijnen aan de slag ging, met basisscholen en arbeidsrecht in de VS, met armoede in Afrika. Zulke ouvertures dragen vaak de geur van narcisme, van een man die een monument voor zichzelf wil neerzetten, een legacy wil achterlaten van goede daden. Maar het toont ook dat veel leiders tijdens hun bewind meebuigen met de heersende wind en pas als het toch niet meer uitmaakt durven te doen wat ze altijd al hadden gewild.

Bij alle teleurstellingen van de afgelopen tijd komt dat: Obama hoort wellicht ook in deze categorie. Hoe hadden alle halfzachte klimaatakkoorden eruitgezien als hij zich er acht jaar lang vol achter zou hebben gegooid? Was er vrede geweest in Israël als hij druk op de zaak had durven zetten? Was Hillary verkozen als hij al vanaf juni gas had gegeven tegen de Russische hacks en lekken? En wat had hij in de wereld en in de VS nog meer kunnen doen? Misschien niets: misschien schatte hij zijn kansen om verandering in gang te zetten goed in. Maar het geeft een vervelende nasmaak aan zijn presidentschap.