Obama’s tong

Na de moeizame economische top en het bijbehorende straatgeweld in Londen viel er gisteren in de internationale politiek gelukkig weer wat te lachen. President Barack Obama zei dat hij alle kernwapens de wereld uit wil hebben. Te beginnen met Noord-Korea en Iran, natuurlijk.

De minzame of zelfs verachtelijke lachjes waarop zijn uitspraak moet zijn onthaald in presidentiële paleizen, parlementaire vergaderkamers en krantenredacties in de hele wereld bleven hem bespaard. Obama sprak volgens de persberichten voor een ‘enthousiast gehoor van Duitse en Franse jongeren’ in Straatsburg – eenzelfde claque dus die hem sinds de eerste dagen van zijn presidentscampagne begeleidt, maar dan van Europese snit. ‘De verspreiding van atoomwapens of de diefstal van radioactief materiaal kan resulteren in de uitroeiing van elke stad op de planeet’, zei hij in Straatsburg. ‘En we kunnen het risico dat een kernwapen afgaat niet terugdringen tenzij de landen die de meeste kernwapens bezitten, de Verenigde Staten en Rusland, serieuze stappen zetten om hun arsenalen te verminderen. Dus daar willen we in de komende jaren energiek naar streven.’

De president kondigde aan dat hij zijn plan morgen op staatsbezoek in Praag zal toelichten. Dan zal hij toch wat dieper en vooral realistischer op het vraagstuk moeten ingaan dan in Straatsburg, juist nu zijn ‘nieuwe diplomatie’ jegens Iran in volle gang is. Die nieuwe demarche is namelijk te belangrijk om te doorkruisen met sprookjes over mondiale ontwapening. Mocht Teheran al bereid zijn met Washington over zijn nucleaire programma te onderhandelen terwijl de Amerikaanse Vijfde Vloot, een tot de tanden bewapende aanvalsvloot met een enorme nucleaire slagkracht, op vijf kilometer afstand van zijn territoriale grenzen in de Golf patrouilleert, dan zal Obama toch heus met iets beters moeten komen.

Letterlijk genomen is zijn uitspraak onzinnig en levensgevaarlijk. Geen enkele westerse leider die bij zijn volle verstand is wil alle kernwapens uitbannen, dus ook de westerse. Het zijn de westerse kernwapens die sinds 1945 een nieuwe wereldoorlog hebben voorkomen, zij het soms ternauwernood. Het zijn diezelfde westerse kernwapens die onze laatste zekerheid vormen in het aangezicht van hele en halve dictaturen als China en Rusland. De enige reden waarom de Russen vorige zomer in Georgië binnenvielen en niet in Polen is gelegen in het feit dat Polen lid is van de Navo en Georgië niet. Polen wordt in laatste instantie beschermd door Amerikaanse, Britse en Franse kernwapens.

Het is natuurlijk vervelend voor de traditionele grootmachten dat steeds meer kleinere landen de beschikking hebben over kernwapens, maar dat is geen ontwikkeling die zich laat terugdringen met goede bedoelingen. Er valt zelfs veel voor te zeggen dat een land als Iran, dat ingeklemd ligt tussen vijf niet al te vriendelijke nucleaire buren, zowel het recht als het gezonde verstand aan zijn kant heeft indien het naar een eigen kernwapen streeft. Het bezit van zo’n wapen zorgt voor een nieuw regionaal machtsevenwicht en dwingt tegenstanders, van groot tot klein, tot onderhandelen in plaats van interveniëren of samenzweren. Dit zal hopelijk bijdragen tot een ontspanning in het Midden-Oosten, vergelijkbaar met die tussen Oost en West na het einde van de Koude Oorlog. Het zal in elk geval bijdragen tot een vermindering van het aantal oorlogen in de regio en daarmee is al veel gewonnen.

Hoe moeten we nu de uitspraak van de president beoordelen? Obama is hoogleraar in de politieke wetenschappen geweest en kent dus zijn Machiavelli. Volgens Machiavelli mag een heerser uitbundig liegen en moet hij dat soms ook doen, vooropgesteld dat hij zich niet in zijn leugens verstrikt. Dat laatste maakt hem in de ogen van zijn onderdanen laf, lichtzinnig en besluiteloos. Het eindigt ermee dat hij veracht wordt – het lot dat Obama’s voorganger Jimmy Carter overkwam toen zijn ontwapenings- en mensenrechtenpolitiek schipbreuk leed op de realiteit van het Midden-Oosten.

Een goede vorst weet althans de schijn van oprechtheid te wekken, ook al liegt hij dat het gedrukt staat. Nog beter is het als hij onder het mom van oprechtheid de staat dient met list, bedrog en geweld. Zo slaat hij twee vliegen in een klap. Welnu, de schijn van oprechtheid is al gered als Obama erin slaagt een nieuw akkoord met de Russen te sluiten waarin beide landen beloven hun kernwapenarsenalen te reduceren. Het aandeel list en bedrog is in dit geval moeilijker te doorgronden, te meer omdat de president zich zo summier heeft uitgelaten.

Wil hij Rusland en Iran losweken uit hun strategische omhelzing van de laatste jaren? Wil hij de angel uit het conflict met Rusland over het nucleaire raketschild en diverse energiepolitieke kwesties halen? Zoekt hij wellicht naar een manier om op termijn het Pakistaanse kernwapen, dat elk beslissend optreden van de Amerikanen in de kwestie-Afghanistan in de weg staat, te neutraliseren? Misschien zal hij morgen in Praag wat meer van zijn tong laten zien. Een blik op het achterste daarvan zal ons voorlopig wel niet gegund zijn.