Oblomov in Dublin

Flann O'Brien, Op twee-vogel-wad. € 19,90

Luiheid is de vader en moeder van alle andere ondeugden. Het is een grote fout toe te geven aan de neiging niets te doen, of aan slaapkamerverslaafdheid te lijden. Nee, ik ben niet in het denkhoofd van Gontsjarovs legendarische en lethargische Oblomov gekropen maar in de huid van een jonge Ierse student die bij zijn oom inwoont. Die ziet met lede ogen aan hoe zijn neef zijn bestaan verslaapt. De dagindeling van de sluimerende student is eenvoudig: hij rust vaak (uit) in zijn slaapkamer tussen de klusjes door. Welke werkzaamheden zijn dat? Bier drinken in de kroeg en af en toe naar de universiteit gaan om niet te studeren. Zijn derde en belangrijkste bezigheid is schrijven, of beter: ‘overschrijven’. Tussen zijn biografische mijmeringen over echte en vermeende lediggang door weet hij zowaar een roman in elkaar te knutselen, dat wil zeggen hij fabriceert een synopsis, een uittreksel, een samenvatting voor de luie lezer of schrijft een brief over. Daarnaast put hij vrijelijk uit de Keltische legenden, nee, die plundert hij. Superieure recycling. Noem het grenzeloze intertekstualiteit. Als een schrijverskraai grasduint de student in de wereldliteratuur.
Ik heb het over een van de meest humoristische romans uit de Ierse literatuur, At Swim-Two-Birds (1939) van Flann O’Brien, recent herdrukt in de vertaling van Bob den Uyl. O’Briens leermeester Joyce noemde zijn originele pupil een waarlijk komische geest. Joyce was niet scheutig met complimenten. Deze humoristische roman is een hommage aan de speelse verbeelding maar ook een satire op de ouderwetse realistische roman met kop en staart. Wie At Swim-Two-Birds (de titel verwijst naar een kerk aan de Shannon) leest zit meteen midden in het schrijfproces. Wat is schrijven? Er zit geen begin of einde aan. Alles kan altijd weer anders. Het schrijverspersonage dat onze Dublinse student in ruste schept heet Dermot Trellis. Die slaapverslaafde laat zijn personages bij hem in de Red Swan inwonen. Zijn ze daar ‘echt’ of is het fantasie? Het is onderdeel van het schrijf- en leesspel. At Swim-Two-Birds is een boek in een boek in een boek, bij elkaar gegrabbeld (maar vergis je niet!) door een bewust luie donder. Wat zegt de plichtsgetrouwe oom? ‘Luiheid – God helpe ons – luiheid is in deze wereld een verschrikkelijk kruis om te dragen. (…) Een van de ergste doodzonden, daar is geen twijfel over mogelijk.’
Luiheid als doodzonde? Maar dan wel een aantrekkelijke zonde. Wie deze zomer bevrijdend en ontspannen wil lachen koopt Flann O’Briens meesterwerk. Lekker lui liggen lezen is iets heel anders.

Flann O’Brien, Op Twee-Vogel-Wad. Vertaald door Bob den Uyl. Atlas, 234 blz., € 19,90