Occupy straks

Binnen nauwelijks een maand wordt overal in de westerse wereld actie gevoerd tegen de bankiers, de miljonairs, de speculanten. Goed beschouwd is het een wonder dat het zo lang geduurd heeft voor het verzet vorm kreeg. Al sinds de crisis van 2008 groeien de tegenstellingen, dient de onrechtvaardigheid zich brutaler aan.

Terwijl de werkloosheid stijgt, in Amerika nu tot bijna tien procent, bedrijven moeten sluiten, mensen hun hypotheek niet meer kunnen betalen en uit hun huis worden gezet, overal op uitkeringen wordt gekort, blijven de falende directies, mensen die tegenwoordig chief executive officers worden genoemd, hun bonus incasseren. Er is een nieuwe klassenstrijd in wording. De vraag is hoe we ons het verdere verloop daarvan moeten voorstellen.
Misschien is de Occupy-beweging geïnspireerd door de ‘Arabische lente’. Daar brachten de volksmassa’s zichzelf op de been via de sociale media, er werden pleinen bezet, de demonstranten weigerden weg te gaan, en toen is in Tunis, Caïro, een aantal Libische steden het beslissend moment aangebroken. Een deel van de gewapende macht die was ingezet om de betogingen te breken, koos de kant van de tegenpartij. Dat heeft aanstekelijk gewerkt en zo werd de revolutie een feit. Na weken van strijd ruimde de zittende macht het veld. In Libië is de burgeroorlog nog niet voorbij.
Is zo'n gang van zaken ook in het Westen denkbaar? Geen sprake van. De demonstraties in het Westen zijn niet vergelijkbaar met die van de Arabische massa’s. Wij hebben niet zo'n ondraaglijk dieptepunt van politieke en materiële Verelendung bereikt. Onze betogers kunnen wel een lange adem hebben, het ontbreekt in Wall Street niet aan doorzettingsvermogen, maar het is ondenkbaar dat de politie de kant van het protest zal kiezen. In Rome is afgelopen weekeind de demonstratie 'uit de hand gelopen’, dat wil zeggen: er werden auto’s in brand gestoken en winkels geplunderd. De politie heeft de rellen neergeslagen en dat was dat. Geen vervolg op de revolutie.
Hoe komt dat? We kunnen niet zeggen dat de westerse maatschappij in een florissante toestand verkeert. Voor de economische crisis weet niemand, geen regering, geen politicus, geen beweging een geloofwaardige oplossing. Nog altijd zijn we verwikkeld in twee uitzichtloze oorlogen. Onze regeringen zijn zwak. Obama maakt steeds meer de indruk dat hij op weg is een mislukte president te worden. Het is hem niet gelukt de afbrokkeling van de Amerikaanse macht onder de acht jaar van George W. Bush te keren. Het Westen in zijn geheel wordt beheerst door een stemming van malaise. Dit alles in aanmerking genomen zou je zeggen dat de toekomst er voor de revolutionairen niet slecht uitziet.
Die radicalen zijn er ook wel, maar ze hebben andere wegen gekozen. In Amerika heeft rechts het voorbeeld gegeven. De Tea Party is in feite een rechtse beweging. Met demagogische middelen exploiteert ze de diepe weerzin van de Amerikaanse middenklasse tegen big government, de macht van Washington, alle overheidsbemoeiingen, hoge belastingen. Deze beweging heeft geen duidelijk programma, maar dat is ook niet nodig. Ze steunt op een oude politieke traditie. In feite is ze isolationistisch. De wereld zou iets heel anders beleven als Obama een Tea Party-achtige opvolger kreeg. In Nederland heeft de PVV iets van deze beweging: ook nationalistisch, kampioen van de kleine man, met een simpel programma dat een heimwee naar de grootsheid van weleer verraadt.
De nieuwe protestbeweging van de Occupiers staat nog in de kinderschoenen. Voor een deel steunt ze op een nieuwe generatie, geboren omstreeks het einde van de Koude Oorlog, in een periode die gekenmerkt wordt door een toenemende depolitisering. Na de val van de Berlijnse Muur braken in het Westen de jaren aan die gekenmerkt leken te worden door een eindeloos verder stijgende welvaart. De illusies van die tijd werden eerst zwaar aangetast door het barsten van de zeepbel van internet en gingen daarna verloren met de verwoesting van het World Trade Center. Toen is het tijdperk van de vergeefse oorlogen begonnen. De definitieve nekslag voor het optimisme van deze generatie kwam met de kredietcrisis van 2008, en met deze crisis beleven we daarvan de bevestiging.
Wil dit zeggen dat deze nieuwe generatie nu nog moet zoeken naar de vormen en middelen om aan haar politieke inzichten uitdrukking te geven? Politiek in de traditionele zin is meer dan een zich overigens terecht miskende massa bij elkaar te twitteren om dan hinderlijk, zo lang mogelijk voor het bolwerk van de vijand te gaan zitten. Politiek, althans in de traditionele zin, vergt een duurzame organisatie, een programma, leuzen, leiderschap. Aan dit alles ontbreekt het nog bij deze beweging. Het protest is terecht, maar er is nog geen geloofwaardig alternatief. En er is ook geen gevestigde politieke partij die zich met de doelstellingen van de bezetters vereenzelvigt. In principe kan de Occupy-beweging gelijk hebben, maar dat is niet voldoende. Als ze zich niet verdicht tot een solide organisatie wordt ze in de internationale chaos van vandaag tot een tijdelijk verschijnsel.