Spinvis, perefcte pop uit Nieuwegein

Ode aan de imperfectie

Hij is een huisvader van 41 uit Nieuwegein. Onder de naam Spinvis maakte Erik de Jong thuis op zijn zolderkamertje de mooiste Nederlandstalige pop-cd sinds jaren.

«In mijn liedjes leg ik het Nederland van nu vast. Dat zag ik pas toen ik een stapje terug deed en me afvroeg waar het eigenlijk allemaal over gaat. Ik probeer nummers te maken over de alledaagse, terugkerende dingen», vertelt muzikant Erik de Jong (41) alias Spinvis over zijn in april verschenen titelloze debuut-cd.

De afgelopen drie jaar maakte hij dertien nummers op een klein zolderkamertje in een eengezinswoning in Nieuwegein, waar hij woont met zijn vrouw en twee zoontjes. De Jong maakte met een synthesizer, wat kinderspeelgoed en een computer Nederlands talige nummers met afwisselende sfeertjes. Zijn associatieve, beeldende teksten combi neert hij met een verrassende mix aan muziekstijlen. Soms is een nummer rockend en dan weer heeft het de zweverige sfeer van Air. «Ook de Franse chansons die mijn moeder vroeger draaide, hebben me beïnvloed. Met name de strijkarrangementen bij chansons vind ik zo verschrikkelijk mooi, vooral bij Adamo en Serge Gainsbourg.»

De Jong heeft altijd een notitieboekje bij zich om bepaalde dingen — het kan van alles zijn — te noteren, die hij gebruikt voor zijn nummers. Tekst en muziek knipt en plakt hij tot nummers aan elkaar op de computer. «De muziek ontstaat dan tegelijkertijd met de tekst», legt De Jong uit. «Sommige zinnen bij elkaar geven dan een spanning, een soort verhaaltje. Die brei ik dan aan elkaar tot een nummer.»

Herfst en Nieuwegein

In alles wacht vandaag de eeuwigheid

altijd samen zijn

de herfst en ik en Nieuwegein

de liefde slaapt in donker cellofaan ’s nachts in Nieuwegein.

De Jong: «Ik zie een schoonheid in de mensen die hier in Nieuwegein terecht zijn gekomen. Iedereen heeft natuurlijk in zijn jeugd visioenen gehad over hoe zijn leven eruit zou gaan zien. En dan: straten vol teleurstellingen, straten vol spijt. Je ziet mensen het er dag in, dag uit maar mee doen. Dat vind ik mooi.»

De Jong speelde in de loop der jaren in diverse punk- en new wave-bandjes, maar de grote ommekeer kwam met de Utrechtse cultband Snabelhaan. «Daar deden allerlei vage figuren aan mee, dichters en zo. Heel belangrijk was dat alles Nederlandstalig was. Toen besefte ik: zo moet het gewoon. Ik wil sindsdien alleen nog maar in het Nederlands zingen. Als je in het Engels zingt, gebruik je een tongval die je alleen van de televisie kent. Het is altijd nep. Je gaat iets nadoen.»

Gitaarlabel Excelsior zag dat de essentie van de plak- en knippop lag in de oorspronkelijke opnames van Spinvis op zijn zolder, en besloot niets opnieuw op te nemen. Ook De Jong ziet het niet als een bezwaar dat hij geen groot zangtalent is. «Ik probeer juist de imperfectie van mijn wezen vast te leggen. Mensen zijn imperfect en dat probeer ik te stileren en juist niet te perfectioneren. Anders is het niet mooi.» Ook de inhoud van de liedjes van Spinvis heeft veelal betrekking op de onvolmaaktheid van mensen en dingen. Zo is daar het nummer Ronnie gaat naar huis dat — zonder dat dit expliciet naar voren komt — lijkt te gaan over iemand die na lange tijd een instelling voor geestelijke gezondheidszorg verlaat.

Ronnie gaat naar huis

kijk maar in zijn tas

een cassette en de schelpen uit zijn la

het ging een tijdje slecht

maar dat is nou voorbij.

De Jong vertelt dat hij wel eens probeert om een puur vrolijk liedje te schrijven. «Maar op de een of andere manier zit er bij mij altijd een addertje onder het gras. Hoe vaak heb ik niet geprobeerd om een vrolijk liedje te maken zoals Kedeng kedeng van Guus Meeuwis? Dan hoor ik dat op de radio en denk ik: dat is nou gewoon een vrolijk liedje. Ik vind het muzikaal en tekstueel niet interessant, maar het is wél een vrolijk liedje. Ik ben zelf overigens helemaal geen treurneus. Toch springt er in mijn liedjes uiteindelijk altijd weer iemand voor een trein of zo. Het liedje heeft blijkbaar een eigen wil.»

Hij pakt een cassettebandje om een voorbeeld te laten horen. «Kijk, hier wilde ik een licht, zonnig, funky liedje maken. In eerste instantie lukt dat wel, maar of dat uiteindelijk echt zo blijft, is de vraag.» Hij stopt een bandje in zijn cassettedeck en laat een half-af nummer horen: een vrolijk elektronisch deuntje en Spinvis die een zanglijn mummelt. Aandachtig luistert hij naar zijn eigen bandje. Plotseling drukt De Jong op de stoptoets. «Hoorde je dat? Hier zing ik dus per ongeluk: ‹tikt als een bom›. Dat zing ik niet, het is gewoon gemummel, maar dat hoor ik wel! Aaah, tikt als een bom! Voor je het weet is het dus zonnig maar tikt er tegelijkertijd iets als een bom. De stad tikt als een bom of de zon tikt als een bom. Heb je toch weer die dreigende lading.»

Op de voorkant van het cd-hoesje van Spinvis staat een versleten cassettebandje. Het blijkt het bandje te zijn dat hij zelf opstuurde naar de platenmaatschappij met daarop drie nummers. Het is tegelijkertijd een bewust door De Jong gekozen symbool voor de analoge techniek uit de jaren tachtig en het daarbij behorende homecomputertijdperk. Wederom: met de imperfectie die daarbij hoorde.

Erik de Jong: «Het analoge ruist, kraakt en piept. Dat is mooi. Ik krijg tegenwoordig regelmatig verzamelcd’tjes van vrienden met hun favoriete nummers erop. Al die nummers staan er dan netjes achter elkaar op. Vroeger kreeg je verzamelbandjes. Daarop gingen dan wel eens dingen mis. Dan hoorde je een raar geluidje tussen twee nummers door; een gek stemmetje of dat het niet goed was afgeknipt. Juist daardoor kreeg zo’n bandje een specifiek karakter. Dan wordt het een uniek ding dat niemand anders heeft. Dat gaat nu wel een beetje verloren met die digitale techniek.»

Tegelijkertijd grijpt De Jong nieuwe technische snufjes met beide handen aan. «Het enige wat ik doe, is hetgeen de industrie me aanbiedt op een eigen manier gebruiken. Dat is wat ons te doen staat: de vooruitgang aanvaarden, waarbij je er in godsnaam dan maar probeert iets waardevols mee te doen. Zo laat ik een heleboel foutjes in de opnamen zitten. Het is de bedoeling dat je ze weer weghaalt, maar ze geven je muziek juist een eigen karakter.»

De muziek van Spinvis wordt veelal gekwalificeerd als «lo-fi». Geen hi-fi dus. Deze muziekstroming ontstond in de jaren tachtig doordat Amerikaanse bandjes die geen geld hadden voor dure apparatuur en studio’s met beperkte middelen zelf opnamen maakten in garages.

De Jong: «Het is nooit mijn bedoeling geweest om lo-fi te maken. Ik gebruik veel huis-, tuin- en keukengeluiden, maar niet omdat ik bewust bij een stijl wil horen. Het slaat ook nergens op om mij in dat hokje van de lo-fi in te delen, want ik ga gewoon proberen om het beter op te nemen. Maar ook dan zal ik de apparatuur op mijn manier gebruiken.»

Spinvis werd in Nederland juichend ontvangen, maar in België groeide hij nog eerder uit tot een van de favorieten van de Vlaamse radio. Het chansonachtige Voor ik vergeet — dat onlangs uitkwam als single in Nederland — stond gedurende vier weken op nummer één van de toonaangevende Arriba-lijst van Humo. Tegelijkertijd ontmoet De Jong ook wel scepsis met betrekking tot zijn succes. «Zo las ik op internet dat Spinvis gewoon een heel slim concept is met heel sluwe marketing. Als ik niet zo’n ‹interessant iemand› was, dan was het nooit zo goed ontvangen, werd er gesteld. Dan zeg ik: interessant iemand!? Moet je me zien zitten: huisvader, twee kinderen, Nieuwegein, computermuziek; saaier kan niet! Weet je, tegen dat soort cynisme kan ik me gewoon niet verweren.»

De Jong is van plan zijn muziek ook op de planken te brengen, maar dan met oudere muzikanten van boven de zestig die een uiteenlopende muzikale achtergrond hebben. «Zo voer je deze muziek — die per definitie op een podium niet te reproduceren valt — toch uit, maar dan op een geheel nieuwe manier.»

Het orkest is overigens nog niet compleet. De Jong zoekt met name nog strijkers. «Uiteindelijk is het de bedoeling dat ik een stapje achteruit doe om al die verschillende muzikanten de nummers te laten uitvoeren met hun eigen muzikale stijl en bagage. Dat lijkt me echt geweldig.»