Oecumenisch feminisme

Op 8 maart is het weer Vrouwendag. Het manifest van Caitlin Moran is een handreiking hoe je als vrouw kunt overleven in een tijdperk waarin ‘vrouwelijkheid’ meer dan ooit een gekmakende opdracht is.

Caitlin Moran, How to be a woman. Vrouw zijn, hoe doe je dat?, 19,95
Caitlin Moran, How To Be A Woman, EUR 11,50

Medium cover.php

Wie geestelijk vrij is hoeft zich niet te laten verlammen door taboes, door schuldgevoel en door materiële omstandigheden, besloot Joke Kool-Smit haar beroemde essay Het onbehagen bij de vrouw, katalysator voor de tweede feministische golf. Wie erin slaagt zijn potenties te realiseren kan zich tevreden voelen, schreef ze. Emancipatie en maatschappelijke integratie geven vrouwen de mogelijkheid ten langen leste de condition féminine te verlaten. Ze zouden dan in de eerste plaats een mens zijn en pas in de tweede plaats een vrouw. Aldus Kool-Smit.

Vijfenveertig jaar later komt de Britse feministe Caitlin Moran in haar manifest Vrouw zijn, hoe doe je dat? tot dezelfde conclusies, zij het in een totaal andere toonzetting. Geestelijke vrijheid is bij haar: ‘Gewoon oprecht zijn over wie we werkelijk zijn.’
Je niet laten verlammen door taboes en schuldgevoel: 'Als je een rotgevoel krijgt van de dingen die je leest in bladen en kranten - koop ze dan niet!’
Over het realiseren van je potenties merkt Moran op: 'In de 21ste eeuw is het niet zo moeilijk om een vrouw te zijn die iets wil doen.’
Maar dan de kardinale kwestie tot slot: blijf je vrouw of word je mens? In de ideale wereld van Joke Smit schudden vrouwen hun vrouw-zijn van zich af, om op de eerste plaats mens te zijn. Niet langer alleen maar moeder of echtgenote, maar deelnemer aan het volle - werkende - leven. Het is het gelijkheidsfeminisme dat ook bijvoorbeeld Simone de Beauvoir voorstond. En, let’s be fair: het is het type feminisme dat even zwaar op de hand was als zwaar geschoeid ging, en kortgewiekt en make-uploos als het even kon.
Caitlin Moran is de feminist-nieuwe-stijl. Lesbo noch bimbo, 'cute’ op een brutale manier, met opvallend haar en zwart opgemaakte ogen. Echtgenote, moeder én stevige opiniemaakster. Die er gedurende de jaren achter komt dat ze het liefst 'een van de jongens’ is. Haar manifest, getuige ook de titel, is een handreiking hoe je als vrouw kunt overleven in een tijdperk waarin 'vrouwelijkheid’ meer dan ooit een gekmakende opdracht is. Waarin Nebahat Albayrak in een totale kramp schiet als haar wordt gevraagd of het iets uitmaakt voor haar eventuele verkiezing als partijleider dat ze een vrouw is. Waarin PowNews-verslaggeefster Jojanneke van den Berge in een interview zegt dat je als vrouw op televisie maar twee dingen kunt zijn: óf Clairy Polak, 'heel serieus en hard’, óf 'zo'n tralala-meisje’. Waarin je Eva Jinek inderdaad iedere zondagochtend ziet worstelen met moeilijke woorden en hoge hakken.
Maar als ik dit met mijn dochter (21) denk te kunnen delen, zegt die dat ze Eva Jinek geweldig vindt. En dat meer vrouwen zo hun vrouwelijkheid zouden moeten durven inzetten. Dezelfde dochter vindt feminisme desgevraagd 'meer iets van vroeger’. Of Moran de afstand zou kunnen slechten en ook haar zieltje zou kunnen winnen? Ik denk dat ze haar daarvoor toch te raar zou vinden, iemand die zich te zeer vrijwillig buiten de gewone orde plaatst. Al was het maar omdat ze haar aanraadt om erachter te komen of ze feministe is haar hand in haar broek te steken en te checken of ze een vagina heeft. Ja? En wil je daar iets over te zeggen hebben? Gefeliciteerd, je bent een feministe.

Morans manifest laat zich deels lezen als een persoonlijke memoir. We volgen haar als de dertienjarige die zich niet anders kan voorstellen dan dat ze 'dun’ en 'cool’ moet zijn - 'een opgevoerde prinses met een creditcard’ - tot de 37-jarige gerenommeerde geestige publiciste die ze nu is. Iemand die een oecumenisch soort feminisme proclameert. In tegenstelling tot het uitsluitende gedoe van vroeger is het feminisme nu voor álle vrouwen, verkondigt Moran. Ja, óók voor de sletten, de bitches, de vrouwen die werksters inhuren en de vrouwen die dat principieel niet doen. Oók voor de vrouwen die thuis willen blijven met de kinderen, zich in een boerka hullen of via hun decolleté aan de top komen. Want wat is feminisme volgens haar? 'Simpelweg de overtuiging dat vrouwen net zo vrij zouden moeten zijn als mannen, hoe gestoord, dom, verdwaald, slecht gekleed, dik, terugkrabbelend, lui en zelfgenoegzaam ze ook mogen zijn.’
Het is een verfrissende missie die Moran verpakt in een langgerekte Sylvia Witteman-column. Grappig, en af en toe een beetje vermoeiend in z'n permanente over-de-top-redeneertrant. En vergeleken, wederom, met 'vroeger’, au fond apolitiek.

De grote uitdaging waar vrouwen nu voor staan is vooral zich te verhouden tot de hoge eisen die worden gesteld aan hun uiterlijk. Kennelijk is het erg kostbaar en tijdrovend om vrouw te zijn, constateert Moran droogjes. Want er moet 'een jurk’ worden aangeschaft. En bij die jurk horen een ceintuur, een tas, en dan natuurlijk nog hakken.

'Ik verdiep me in mode!’ is een van de beste hoofdstukken in Vrouw zijn, hoe doe je dat? Moran is er erg goed in om tégen de tijdgeest in het belachelijk normerende en ongelukkig stemmende van alle onuitgesproken wetten en voorschriften op kledinggebied te ridiculiseren. 'Als vrouw word je geacht Goed met Kleding te zijn, en neer te kijken op vrouwen die dat niet zijn.’ Een oplossing biedt ze niet, is er ook niet natuurlijk, maar alleen al het feit dat iemand een zin schrijft als 'De meeste vrouwen lopen rond in dingen die er in hun hoofd net iets beter uitzien’ heeft iets buitengewoon relativerends.
Ook haar verhandeling over 'rolmodellen en wat we ermee doen’ en het huiveringwekkende hoofdstuk 'Ingreep’ zou ik het liefst hier in extenso willen citeren. Goed, één citaat dan nog, uit haar heftige relaas over het taboe op ouder worden van de vrouw. 'Vrouwen die zich hebben laten injecteren of opereren zien eruit alsof ze willen zeggen: mijn vriendinnen zijn mijn vriendinnen niet, mijn mannen zijn onbetrouwbaar en laf, mijn levenswerk is niets waard, ik ben 59 en sta met lege handen. Ik ben nog even weerloos als de dag dat ik ter wereld kwam. Bovendien heb ik al het geld dat ik had gespaard voor een jacht inmiddels aan mijn kont besteed. Mijn leven is mislukt volgens welke verstandsindex dan ook.’ En, een pagina verderop: 'Zelfs als het er natuurlijk uitziet, weten we - omdat we de datum op de kalender, en op ons eigen gezicht, kunnen aflezen - dat het niet echt is. Dat het een ontkenning is van het feit dat we doodgaan.’
De kunst om confronterend, verontwaardigd en vol minachting tegelijkertijd te zijn, beheerst Moran tot in haar permanent opgetrokken wenkbrauwen.


CAITLIN MORAN
Vrouw zijn, hoe doe je dat?
Vertaald door Petra C. van der Eerden,
De Arbeiderspers, 303 blz., € 19,95