Oegandese migranten zijn rijk dankzij Irak

Kampala – Derrick Mugisha verwezenlijkte de Oegandese droom: hij reisde naar een ander werelddeel om er geld te verdienen.

Mugisha werkte in 2009 en 2010 als private beveiliger op een Amerikaanse legerbasis in Irak, zoals naar schatting twintigduizend andere Oegandezen deden voordat de Amerikanen zich terugtrokken uit het land. Mugisha kocht van zijn buitenlandse inkomen een stukje grond bij Oeganda’s hoofdstad Kampala, waarop hij ooit een huisje wil bouwen. Hij opende ook een kleine kiosk waar je beltegoed of cola kunt kopen. ‘In Irak stonden we onder grote druk, maar ik ben blij met het geld dat ik er verdiende’, zegt Mugisha, terugblikkend. Een eigen huis is een must voor een Oegandese man en met de kiosk die hij opende, verdient hij nog steeds wat.

De Irak-oorlog was een sterk geprivatiseerd conflict en bij hun zoektocht naar employees kwamen particuliere beveiligingsbedrijven een decennium geleden uit in onder meer Oeganda. Het Engelstalige land in Oost-Afrika was al een militaire bondgenoot van de VS en sprak zich uit voor de inval in Irak in 2003. Oeganda telt bovendien veel mannen met gevechtservaring, een resultaat van de regionale conflicten waarbij het Oegandese leger betrokken is geweest.

En Oegandezen waren voordelig. Derrick Mugisha verdiende naar eigen zeggen in Irak per maand zo’n zevenhonderd dollar, veel minder dan westerse bewakers maar, zoals hij zelf zegt, ‘nog altijd veel geld in Oeganda’.

‘Irak’ leverde Mugisha ook aanzien op. Hij reisde maar mooi af naar het buitenland, naar wat Oegandezen outside countries noemen. Hij werkte met Amerikanen, met muzungus, zoals blanken worden aangeduid. Irak-veteranen in Oeganda zijn soms te herkennen aan hun zandkleurige kistjes, die zij nog dragen als statussymbool.

Oeganda kent zelfs een speciaal woord voor iemand die in het buitenland geld verdient. Zo’n persoon is op kyeyo geweest. ‘Kyeyo’ betekent in het Luganda een rieten vloerveger. De term raakte geassocieerd met geld verdienen in het buitenland nadat Oegandezen tijdens de chaos onder Idi Amin in de jaren zeventig hun heil elders waren gaan zoeken. Velen eindigden in eenvoudige baantjes zoals schoonmaakwerk – vandaar de term. Tegenwoordig wordt de uitdrukking gebruikt voor emigranten in allerlei posities.

Derrick Mugisha is trots dat hij op kyeyo is geweest. Hij zou graag weer gaan, alhoewel niet in Irak. ‘Die Islamitische Staat is gevaarlijk.’