Oekraïne krijgt z’n eigen demagogische nar

Kiev – Wordt Volodymyr Zelensky de nieuwe president van Oekraïne? Als we de peilingen moeten geloven wel. Komende zondag gaat Oekraïne naar de stembus en Zelensky gaat met zo’n 25 procent van de stemmen virtueel aan kop. Dat is onvoldoende om direct verkozen te worden, maar ook als er een tweede ronde komt staat hij er goed voor. En dat voor een komiek/acteur zonder enige politieke ervaring, behalve dat hij president speelde in een populaire televisieserie.

Nog maar een paar maanden geleden leken de Oekraïense presidentsverkiezingen uit te lopen op een nek-aan-nekrace tussen zittend president Petro Porosjenko en voormalig premier Joelia Tymosjenko. Porosjenko zet zichzelf met de slogan ‘Leger, taal, geloof’ neer als godvruchtige hoeder des vaderlands, al is hij voor veel Oekraïners vooral degene die de beloftes van Euromajdan niet waar wist te maken. Tymosjenko geeft zich uit voor strijdbare revolutionair die zal afrekenen met de oligarchie, een rol die haar na twee decennia in de politiek niet echt meer past. Nee, dan Zelensky: naast het opgeklopte pathos van Porosjenko en de geforceerde opstandigheid van Tymosjenko maakt hij een natuurlijke, haast nonchalante indruk. Sinds hij zich in de presidentsrace mengde strijden zijn concurrenten om de tweede plek.

Een noemenswaardig programma heeft Zelensky niet, behalve dat hij zo veel mogelijk kwesties aan het volk wil voorleggen. Lastige vragen van journalisten wuift hij met een grapje weg. Volgens sociologen doet hij het vooral goed onder jonge kiezers die het vertrouwen in de politiek verloren hebben én bij Russischtalige Oekraïners in het oosten die zich ongemakkelijk voelen bij de harde nationalistische koers van de laatste jaren. Hij is, kortom, de ultieme anti-establishmentkandidaat.

Zo voegt Oekraïne zich bij het uitdijende rijtje landen waar demagogische narren het politieke bestel op zijn grondvesten doen schudden. De vergelijkingen liggen voor het oprapen: Beppe Grillo, Trump. Thierry Baudet. De grap is dat Zelensky hierbij vergeleken nog best meevalt. Hij koestert geen extreme denkbeelden en zijn kritiek op de Oekraïense politiek snijdt hout. Al is er ook een andere, cynischere waarheid. Zelensky wordt gesteund door de oligarch Kolomoisky, de op vier na rijkste man van het land. Zonder diens kapitaal en media-imperium was de komiek kansloos geweest. Om in idioom te blijven spreken: als Zelensky de verkiezingen wint krijgt Oekraïne geen nar als leider, maar een marionet.