Of zit de werkelijkheid ingewikkelder in elkaar?

William Faulkner, Het geluid en de drift. € 39,90

In een minder bekend boek van hem - de essaybundel De kunst van het alleenzijn (2003) - keerde Jonathan Franzen zich principieel tegen het pseudo-artistieke kuddegedrag. Schrijven blijft voor hem een solitaire bezigheid, want zo'n houding schept veilige afstand tot ‘het suikerwater van de huidige cultuur’, de zoete terreur van de commercie. Schrijvers zouden zich zin voor zin moeten blijven afvragen waarom mensen in dit digitale tijdperk vol schijnbezigheden en leeg consumentisme de zin van het leven uit de weg gaan. Zonder remmingen het menselijk gedrag beschrijven, dat deden Amerikaanse streekromanciers als Faulkner en O'Connor, en dat doen Franzen en Richard Powers.
Van Franzen komt deze week de vertaling van zijn stedelijke familieroman Vrijheid uit. Van Faulkner en Richard Powers, auteurs die Franzen bewondert, publiceren de uitgeverijen Atlas en Contact in dit najaar vertalingen van The Sound and the Fury (1929) en Plowing the Dark (2000). Uitstekende keuzes.
Er bestond al een Nederlandse variant van Faulkners meesterwerk over ongehoorde familiebanden, idiotie, zelfmoord en liefdeloosheid (Het geraas en gebral), maar hopelijk zal deze tweede vertaling accurater zijn. Niet alleen de zwakbegaafde Benjy is een uitzonderlijk personage, dat Faulkner van binnenuit beschrijft (met alle verbazingwekkende associaties van dien), ook broer Quentin is imposant. Faulkner beschrijft op tragisch-ironische toon diens laatste dag op Harvard, 2 juni 1910, voordat Quentin zelfmoord pleegt. Het jaar 1929 was dan wel een economisch crisisjaar in Amerika, het was ook een literair jubeljaar.
Waarom de vertaling van Richard Powers’ Plowing the Dark pas nu uitkomt weet ik niet. Wel is duidelijk dat dit indrukwekkende dubbelverhaal (vanuit een gesjeesde kunstenaar en een docent Engels) over technologie, Koude Oorlog, kidnapping, terrorisme en onvrijheid in Beiroet onverminderd actueel is. Verbazingwekkend dat dit boek een jaar vóór 9/11 uitkwam, want 'het’ staat er allemaal al in. Is Amerika het baken van de vrijheid, of zit de werkelijkheid ingewikkelder in elkaar? Wie Powers kent, weet dat zijn antwoord een paar honderd bladzijden beslaat.