Kunst: ‘Trembling Landscapes’

Olijfboom

© Eye

Als het ‘Parijs van het Midden-Oosten’, zo stond Beiroet wel bekend. De grandeur van de stad, pro-duct van de Franse koloniale overheersing, prikkelde de fantasie van westerlingen, tot de verwoestende Libanese Burgeroorlog (1975-1990) de stad en haar reputatie te gronde richtte. Beiroet bleef onrustig maar het straatbeeld begon te helen en toeristen waagden zich weer in het historische centrum. De stad bleek echter een tikkende tijdbom, weten we nu, die op 4 augustus van dit jaar tot ontploffing kwam met een explosie in de haven die tot in Istanbul te voelen was en tot in Cyprus te horen. Beelden van de ravage schokten de hele wereld. Ze tonen Beiroet als een plek waar alles kapot is, al weer.

Eye Filmmuseum presenteert met Trembling Landscapes, een samenwerking met gastcurator Nat Muller, een tentoonstelling met elf film- en videokunstenaars uit het Midden-Oosten. Met de disclaimer dat deze geografische aanduiding koloniale wortelen heeft: het Midden-Oosten als gebied dat op de helft lag van onze reis naar het Verre Oosten.

Beiroet speelt een hoofdrol, met vier kunstenaars afkomstig uit de stad en een aantal kunstwerken dat het straatbeeld van verschillende kanten belicht. In een vitrine liggen stadskaarten waarop inwoners met een Palestijnse, Koerdische, Iraakse, Armeense of Syrische achtergrond op verzoek van kunstenaar Mohamed Hafeda, geboren in Beiroet, aangaven hoe ze zich er bewegen. Met naald en draad verbeeldden ze hun routes door wijken en langs checkpoints. In de video-installatie Sewing Borders vertellen ze hun persoonlijke geschiedenis, vergezeld van het geratel van de naaimachine. Plaats en tijd van hun verhaal worden in het stiksel aan elkaar verbonden.

Opvallend is dat de kunstwerken in Eye al een aantal jaar oud zijn – het jongste werk dateert van 2018, het oudste van 2010 – en dat ze het gebied ‘tussen realiteit en fictie’ beslaan, zoals de ondertitel luidt. Hier eens geen alarmerende actualiteit of schokkend nieuws uit de regio, en toch reflecteren de kunstwerken samen een voortdurende staat van zijn: een landschap dat schudt op zijn grondvesten. Het Midden-Oosten blijft een complex toneel van politieke strijd, geografische breuklijnen en een wervelende geschiedenis waar de kunstenaars vrijelijk uit putten en grif aan bijdragen. De vertellingen in de prachtige video van de Egyptische Wael Shawky, opgediend als sprookjes rond een kampvuur, stelen wat dat betreft de show. De zaalvullende installatie van Basel Abbas en Ruanne Abou-Rahme, twee kunstenaars van Palestijnse afkomt van wie momenteel ook nieuw werk te zien is in het Centraal Museum in Utrecht, gaat aan deze complexiteit ietwat ten onder.

Indrukwekkend is de bijdrage van Larissa Sansour, een kunstenaar uit Oost-Jeruzalem die Nat Muller eerder op de Biënnale van Venetië presenteerde, in het Deense paviljoen. Nation Estate biedt een oplossing voor de Palestijnse kwestie: een luxe woontoren waarin de hele bevolking is gehuisvest met voor elke stad een eigen verdieping en een centrale lift. De video is gelikt, de woontoren glimt, een brandschone plek voor een smerige realiteit. We volgen een vrouw die uitstapt in Bethlehem, gelegen op de 21ste etage. Het uitzicht vanuit haar appartement is verbluffend, ze pakt een gieter en geeft haar olijfboom water.


Trembling Landscapes, t/m 3 januari in Eye Filmmuseum in Amsterdam; eyefilm.nl