Om de erfenis van jan schaefer

Badhanddoeken of digitale wekkerradio’s kunnen ze de abonnee in spe niet beloven, maar een ‘cultureel boek’ zit er wel in. In het westen van Guatemala werkt de redactie van het weekblad El Regional ijverig aan de uitbreiding van het lezersbestand. De eerste krant die artikelen in Indianentalen publiceert wordt op de markt tussen groente, fruit en bloedlekkende koeiekoppen druk verhandeld.

Toch groeit volgens Antonio Feliciano Mendez, redacteur sinds de oprichting van het weekblad in 1991, de krant maar langzaam. ‘De meeste Indianen kunnen niet lezen’, zegt hij. 'En degenen die wel zijn schoolgegaan, zien niet altijd het nut in van geschreven informatie.’
'Don Antonio’ werkt op het kantoor van de krant in Jakaltenango, een plaats dicht bij de Mexicaanse grens. Met zijn collega vertaalt hij regionale berichten uit het Spaans in het Jakalteko, de taal van de streekbewoners. Daarnaast werkt hij iedere avond tot diep in de nacht aan het eerste woordenboek van het Jakalteko. Het Indiaanse cultuurgoed gaat Mendez aan het hart. 'Ik wil dat generaties na ons ook nog weten dat je in “de beker” in het Jakalteeks aan het woordje “de” kunt zien dat hij van steen is. En dat wij “onweer” in het Jakalteko “heer van stand” noemen. Ook El Regional is opgericht om de taal en de tradities van de inheemse volken te beschermen’, aldus Mendez. 'Behalve in het Spaans publiceren we nieuws en achtergronden in Kich, Mam en Jakalteko. Zo kunnen we in theorie het grootste deel van de Indiaanse bevolking bereiken.’
De kloof met de praktijk is groot. Zo worden in Santiego Chimaltenango, een dorp met enkele honderden inwoners, wekelijks nog geen 25 exemplaren verkocht. Don Diego Jiminez Martin, de hoogbejaarde krantenverkoper van het bergdorp: 'Toch voorspel ik dat meer en meer mensen hier een abonnement op El Regional zullen nemen. En dat zal de inwoners stimuleren om te leren lezen. Als je toch een krant krijgt thuisbezorgd, wil je ook weten wat erin staat.’
Naast Rigoberta Mench, de Indiaanse uit Kich die in 1992 de Nobelprijs won, en een handvol andere geldschietende organisaties, financiert het Humanistisch Instituut Voor Ontwikkelingssamenwerking (Hivos) vanuit Nederland een deel van de produktie van El Regional. Of de krant ooit op eigen krachten zal kunnen draaien, is onzeker. Voorlopig zijn de kosten er nog lang niet uit. Een vermeerdering van de oplage (nu 3000 exemplaren) zorgt zelfs voor stijgende produktiekosten. 'Meer dan een halve quetzal (ongeveer 15 cent) kunnen we de lezers niet vragen’, aldus Mendez, 'dan zou het lezen van de krant te zeer een luxe worden.’ Het drukken alleen al kost het drievoudige per exemplaar. Maar Mendez blijft optimistisch. Misschien wordt zijn woordenboek wel een bestseller.