Hiphop op het Crossing Border 2016- Tourist LeMC

Om de pijn heen

Luister je oppervlakkig naar Tourist LeMC, dan hoor je vrolijke riffjes en opgewekte pianoklanken. Maar zijn teksten tonen een zoekende en soms ronduit cynische jongvolwassene. Dat contrast draagt bij aan zijn succes.

Medium touristlemc driesluyten cb

Toen Eurocommissaris Timmermans eind vorig jaar bij De wereld draait door te gast was, in een zoveelste poging het Europese eenheidsgevoel te lijmen, haalde hij iemand aan die volgens hem met zijn werk perfect de verwarring van de hedendaagse burger toonde. Het was geen schrijver, geen zanger, geen schilder, geen journalist. Het was de Vlaamse rapper Tourist LeMC (Johannes Faes, 1984; voorheen enkel Tourist genoemd, maar omdat er ook al een beroemde techno-dj zo heet voegde hij ‘LeMC’ toe). Tot twee keer toe noemde Timmermans hem ‘briljant’. ‘Als geen ander verwoordt hij waar de pijn zit. (…) Hij geeft zichzelf daar helemaal bij bloot, hij laat zijn eigen twijfels en tekortkomingen aan ons zien.’

Timmermans is niet de enige politicus die Tourist de laatste jaren omarmd heeft, en zeker niet de enige hoogopgeleide die veel naar hem luistert. Sinds hij in 2010 debuteerde met Antwerps testament heeft hij meer en meer zijn eigen geluid gevonden. Wat in zijn geval neerkomt op: minder bassen, meer rustige gitaarloopjes. Minder scratches, meer zanglijnen. Minder rebellie, meer poëzie. De invloed van Jacques Brel is steeds duidelijker hoorbaar, vooral in de gevoelige teksten, het hardop zoekende; niet voor niets noemt Tourist LeMC zichzelf liever geen rapper maar een kleinkunstenaar; en met die kleinkunst, met zijn rustige, bijna zalvende stem heeft hij een publiek aangesproken dat gewoonlijk ver bij hiphop vandaan blijft. Want hiphop, tja, dat is toch gewoon voor de jongeren, een muziekgenre dat – deels terecht, trouwens – maar niet loskomt van enkele vaste connotaties.

Standaardbeeld 1: rappers hebben een vrij wild bestaan, dat hoofdzakelijk draait om drank, vrouwen, feesten, enzovoorts.

Standaardbeeld 2: in hun nummers hebben ze het vervolgens over die drank, vrouwen, feesten, enzovoorts.

Standaardbeeld 3: hiphop uit Vlaanderen stelt niets voor.

Het leven van Tourist LeMC vormt een overtuigend argument tegen die drie statements. Zijn nogal alledaagse verschijning – met kort bruin haar en in licht versleten spijkerbroek en opdrukloos shirt is hij iemand die je op straat zo voorbij loopt – past bij de kalme toon van zijn werk, het soms bijna voortkabbelende van zijn teksten, de warme ondertoon van de muziek die als uitgestoken hand dient naar mensen zoals Timmermans. Hoe Tourist LeMC zijn bestaan indeelt idem dito: hij leeft vrij teruggetrokken in Noord-Antwerpen, met zijn eveneens Antwerpse vrouw en hun baby, en naast zijn leven als hiphopartiest heeft hij ook gewoon een bijbaantje in de zorg.

Hij rapt zoals hij in het dagelijks leven spreekt: rustig, weloverwogen, zonder zijn stem te verheffen. Op zijn best is hij wanneer hij nauwelijks muzikale begeleiding heeft, zoals op het populaire Koning liefde, een nummer waar Brel vermoedelijk jaloers op zou zijn door de niet-kitscherige tederheid, de zachtaardigheid die het schoonmoeder_-proof_ maakt – en toch niet te soft.

De muzikale begeleiding bestaat hierbij uit een eenvoudig gitaarriffje, af en toe ondersteund door drums. Tourist LeMC vertelt, half zingend en half rappend, over zijn dagelijks leven. Over zijn twijfels. Of hij het wel goed aanpakt, allemaal. Of hij niet meer moet bereiken, of hij werkelijk tevreden is, wie hem het meest beïnvloed hebben.

‘Op zoek naar stilte, maar krijg ze niet te pakken; Gemoedsrust verstopt zich achter verwarring’

De tekst schiet heen en weer tussen grote thema’s, eerder geleid door associaties dan door een duidelijk, afgebakend onderwerp – wat kernachtig citeren ook lastig maakt, Tourist LeMC vat zijn standpunten niet samen in ronkende statements, hij zit eerder hardop te wikken en wegen. Bovendien, zo rechtlijnig en expliciet als ik de tekst nu samenvat, klinkt het nummer zelf gelukkig geen moment. Zoals gebruikelijk heeft Tourist LeMC de neiging zijn gevoelens op een niet al te expliciete wijze prijs te geven; wanneer het in Koning liefde bijvoorbeeld over zijn rusteloosheid gaat, rapt hij: ‘Op zoek naar stilte, maar krijg ze niet te pakken/ Gemoedsrust verstopt zich achter verwarring.’ En voor degenen die hij liefheeft omzeilt hij de woorden ‘liefde’ of ‘houden van’, hij heeft het over ‘alle man die zich in men borstkas ophoudt’.

Zulke zinnen kenmerken dit nog bescheiden oeuvre; formuleringen die soms weliswaar tegen aanstellerig aanzitten, maar vooral opvallen tussen de vaak zo nadrukkelijke muziek die ons taalgebied kent. Er is geen enkele andere artiest, zanger noch rapper, die de zaken zo verwoordt en zo kalm in klanken vat als Tourist LeMC doet.

En hoe zit het dan met die door Timmermans geroemde eigenschappen, dat briljante verwoorden van waar de pijn zit? Tja, dat is eigenlijk helemaal niet zo prominent aanwezig. Soms gaat het wel over de politiek – her en der klinkt een sneer naar de Vlaamse regering, een enkele keer gaat het over de kwaadaardige werking van geld – maar gelukkig gaat het bij Tourist LeMC vrijwel altijd over hemzelf.

Het beeld dat in zijn werk naar voren komt is, steeds opnieuw, dat van een zoekende dertiger. Opgegroeid in vanzelfsprekende welvaart, en plotseling geconfronteerd met een recessie. Met armoede waarvan hij de ernst en omvang niet helemaal begrijpt. Moet hij zich werkelijk zorgen maken? Zijn nummers vertellen het verhaal van een jonge vader die zich eens te meer op zijn achterhoofd krabt, die niet weet of hij zijn kind straks nadrukkelijk moet wapenen voor de toekomst, of juist niet moet lastigvallen met gedachten over recessie en politiek et cetera.

Wat de nummers vervolgens echt de moeite waard maakt, is hoe Tourist LeMC ze muzikaal verpakt. Ja, hij snijdt vrijwel steeds ernstige onderwerpen aan, maar toch verliest hij zich niet in zwaarte of somberte – een neiging die muzikanten en zeker rappers wel hebben wanneer ze zich van hun geëngageerde kant laten zien. Sterker nog, zijn producties staan vaak volledig haaks op de inhoud. Tourist LeMC’s muziek bestaat uit vrolijke riffjes, opgewekte pianotonen, een enkel meezingrefreintje. Zelfs het ingetogen Koning liefde heeft qua begeleiding iets hoopvols, een lieflijke ondertoon die dichter bij slagen dan bij mislukken ligt, dichter bij warmte dan bij kou.

Wie oppervlakkig naar Tourist LeMC luistert, hoort een hoopvolle muzikant, soms klinken zijn nummers zelfs ‘feelgood’. Wie zijn teksten beter bestudeert, leest de verslagen van een sombere, zoekende en soms ronduit cynische jongvolwassene. Dat contrast draagt niet alleen bij aan zijn succes – immers, zowel mensen die verlangen naar opgewektheid als mensen die verlangen naar ernst kunnen bij hem terecht, het ligt er maar aan waarop je let – maar, veel belangrijker, het zorgt ervoor dat zijn werk iets eigens krijgt en dat Tourist LeMC nooit verdrinkt in zwaarmoedigheid.

‘Is het hopeloos te blijven hopen of/ Leg ik me neer als misantroop/ Was ’t nie voor de liefde van m’n mensen/ Dan gaf ik het al lang op.’ Laat deze regel uit het nummer Horizon aan tien Vlamingen lezen en hooguit één van hen zal het optimistisch noemen. Laat Horizon aan tien mensen horen die de taal niet spreken, en op grond van de warme instrumentatie zullen ze concluderen: dit is een warm, hoopvol nummer.

Maakt dit alles Tourist LeMC een vertegenwoordiger van de moderne Vlaming, zoals zo vaak beweerd wordt? Voorzover er zoiets bestaat, lijkt Tourist LeMC daarvoor veel te teruggetrokken, veel te weinig uitgesproken ook: het ene moment toont hij zich hard, het andere vooral tobbend. Allerlei personages lopen door elkaar heen, en daar slaat Timmermans volgens mij de plank mis: ja, Tourist LeMC toont zijn twijfels, hij is openhartig in zijn werk, maar daarmee laat hij niet zozeer zien waar de pijn zit, hij cirkelt eerder om die pijn heen. Hij schetst de omstandigheden van die pijn, van zijn alledaagse leven, maar hij zoekt geen diepgewortelde oorzaken, hij velt geen harde oordelen. Nee, hij laat geen enkel specifiek gevoel de overhand krijgen. Dat maakt hem een bijzondere artiest, een zeldzaamheid binnen de hedendaagse muziekwereld. Iemand die zowel geprogrammeerd kan worden op een hiphopfestival als bij een literair evenement. Iemand die het aandurft om niet steeds in uitroeptekens te spreken, eenvoudigweg omdat hij de kracht van het vraagteken begrijpt.


Tourist LeMC treedt op 4 november op.