Dave Eggers, Een hologram voor de koning

Omkleien

De ex-fietsenverkoper Alan Clay wacht al wekenlang in de snikhete Arabische woestijn op de oude koning Abdullah. Die wil hij een IT-contract verkopen voor een nog te bouwen zakenstad. Kan Clay nog iets groots verrichten, lukt het hem om een miljardendeal binnen te slepen zodat hij uit de financiële problemen komt?

In zijn roman Een hologram voor de koning schetst Dave Eggers een allegorische toestand: de precaire situatie van Clay is die van zijn vaderland Amerika: gewend om de regie te voeren en overal heer en meester te zijn, blijkt er een heel andere regisseur te zijn opgestaan die ongewone bewegingen maakt. Clay is als was of klei in de handen van zijn potentiële opdrachtgever: de oude Arabische koning. Hij wacht op God de koning en ondertussen verdwaalt hij in een bureaucratisch labyrint vol leugenachtige medewerkers: Beckett en Kafka in de woestijnbak van het Midden-Oosten.

Clay wil zich wel omkleien tot een ondernemende nieuwe Amerikaan, maar hij is zijn kredietwaardigheid kwijtgeraakt: zijn huis blijkt onverkoopbaar, zijn dochter drijft van hem weg. Er komen redders op zijn pad: een taxichauffeur die studeert aan de ‘universiteit van het leven’ en een chirurge die een bult uit zijn nek verwijdert. Daardoor komt hij veel meer te weten over het ondernemende Saoedi-Arabië zonder al die verstikkende regels. Maar wat Een hologram voor de koning tot een belangwekkende roman maakt is een stille discussie die Eggers voert over de negentiende-eeuwse romantische geest en wat daar twee eeuwen later van over is. Clay’s Amerikaanse buurman is verslingerd aan Ralph Waldo Emerson, stopt af en toe wat romantische lectuur in diens brievenbus en loopt op een zwarte zaterdagmiddag het water in. Clay ziet niets in die lectuur en in die buurman. Met Een hologram voor de koning heeft Dave Eggers een boek geschreven dat niet nostalgisch wil terugblikken. Eerder onderzoekt hij de tamme geest van een vastgelopen en futloos Amerika dat te veel ruimte laat aan Tea Party-simplisten en christelijke fundamentalisten. Eggers laat zijn ex-fietsenverkoper Alan Clay weer veerkracht krijgen, een kracht die een samenleving vooruithelpt die het moet hebben van flexibele en kosmopolitische geesten.


Dave Eggers, Een hologram voor de koning
Lebowski, 350 blz., € 19,90
Vertaald door Gerda Baardman, Lidwien Biekmann en Jan de Nijs