Omwaarderen

Het zijn gouden tijden voor cabaretiers, nu Nederlandse waarden die eens zo belangrijk leken in een klap omgedraaid zijn.

Het woord ‘omwaarderen’ blijkt in het Nederlands niet te bestaan. We kennen wel opwaarderen, al is dat vooral sinds je dat kunt doen met het saldo van je mobiele telefoon of ov-chipkaart. Maar als ik zoek naar de vertaling van het Duitse woord Umwertung vang ik bot of kom uit op ‘herwaarderen’. Dat laatste is niet hetzelfde met wat Friedrich Nietzsche volgens mij met zijn beroemde uitspraak bedoelde en wat nu van toepassing lijkt op wat er als gevolg van de coronacrisis in Nederland gaande is: eine Umwertung aller Werte.

Doordat oude waarden ineens worden omgewaardeerd, zou ik nu graag cabaretier zijn. Je kunt weliswaar niet optreden, laat staan voor volle zalen, maar slimme of harde grappen over de lockdown liggen voor het oprapen. Denk ik.

Kijk even mee naar al die omwaardering van wat recent nog Nederlandse waarden heetten te zijn. Nog geen jaar geleden werd het boerkaverbod ingevoerd. We moesten in de openbare ruimte elkaars gezicht goed kunnen zien. Inmiddels smeken volksstammen om mondkapjes. Dat zou een veiliger gevoel geven op straat en in het ov. Terwijl dat veiliger gevoel juist een reden was om het boerkaverbod in te voeren.

Handen schudden, ook al zoiets. Voormalig vvd-minister van Justitie Rita Verdonk trok er in de jaren negentig veel publiciteit mee toen ze het niet pikte dat een imam haar vanwege haar vrouw-zijn geen hand wilde geven. Iemand de hand schudden dat was toch typisch Nederlands. Inmiddels is handen schudden taboe. Minister-president Mark Rutte is zelfs nagedragen dat hij Jaap van Dissel van het rivm een hand gaf op de persconferentie waar hij het handenschudden taboe verklaarde. Het gebaar was natuurlijk zo’n gewoonte dat hij zijn eigen oekaze vergat.

Open grenzen, de meerderheid van de Nederlanders was daar altijd voor. Om makkelijk te kunnen reizen. Bovendien is het goed voor de handel. Maar nu gaan overal de landsgrenzen dicht. Vooral voor mensen dan, goederen hebben er minder last van. Er is weinig weerstand tegen. Zeker niet bij de pvv, die was altijd al voor gesloten grenzen en grenscontroles. Partijleider Geert Wilders kan nu zelf gaan controleren hoe dat werkt bij de hem bekende grensplaats Venlo. Inmiddels hoor je ook al pleiten voor coronagrenzen binnen Nederland. Zoals ook discrimineren op leeftijd zijn intrede lijkt te gaan doen: ouder dan zestig blijft in lockdown, jonger mag naar buiten. Tot voor kort was het nog uit den boze.

Het CDA wil de boeren terug, opdat de orde wordt hersteld

Waar eveneens een omwaardering plaatsvindt, is het verkeer. Jarenlang is erop aangedrongen: mensen, neem toch het openbaar vervoer. Het ontlast de overvolle snelwegen en drukke binnensteden. En het is goed om luchtvervuiling tegen te gaan. Maar door het coronavirus is met het ov reizen een potentieel besmettingsgevaar geworden. Mensen reizen nu vooral graag met de auto. Die is hun eigen anti-coronacoconnetje.

Ook bestuurlijk Nederland is aan het omwaarderen. Jarenlang was decentralisatie het motto. De beslissingsbevoegdheid zo dicht mogelijk bij de burger leggen gold als bestuurlijke wijsheid. Dat zou goed zijn voor de democratie, voor het draagvlak onder burgers, en dichtbij beslissingen nemen zou bovendien maatwerk mogelijk maken. Maar ook en vooral ging het verleggen van vele bevoegdheden van het rijk naar gemeenten gepaard met bezuinigingen. Dat kwam de schatkist van het rijk goed uit. Maar sinds corona haar intrede deed, hoor ik toch echt weer vaker dan voorheen mensen pleiten voor centralisatie. Dat biedt overzicht, is eerlijker bij de verdeling van schaarste en maakt van Nederland geen lappendeken. Geld speelt even geen rol.

Helemaal omgekeerde werelden zijn die van de verpleeghuizen en de gevangenissen. De eerste zijn als gevolg van de coronamaatregelen gevangenissen geworden, gevangenissen waar dan ook nog eens Russisch roulette wordt gespeeld. Zelfs waardig sterven is daar nu niet makkelijk. Ondertussen zijn de deuren van gevangenissen juist opengezet om gedetineerden, weliswaar met een enkelband, naar huis te laten gaan.

Weet u trouwens nog wanneer in Nederland de eerste besmetting was? Een dag na Aswoensdag, vlak na carnaval, uitgerekend het feest van de omgekeerde wereld, de dagen waarin sinds eeuwen alles wordt omgedraaid en vooral de hiërarchie in de samenleving wordt bespot, omgewaardeerd dus. Laat nou dat eerste coronageval in carnaval vierend Brabant zijn geweest en dat feest hebben bijgedragen aan het rondwaren van het virus.

Carnaval zet de wereld dan wel even op haar kop, maar vooral om ermee te bevestigen waarom de maatschappelijke orde is zoals deze is. Het cda in Brabant begrijpt dat. Deze cda-afdeling draait een van haar waarden daarom niet om, die blijft voor de boeren, zoals altijd. En gaat daarom de provincie besturen met Forum voor Democratie. Want daar is de cda-boerenachterban als gevolg van stikstofbeleid grotendeels heen gevlucht. Het cda wil die boeren terug, opdat de orde wordt hersteld. Rechts-extremisme, antisemitisme, fake nieuws, boreale praat van Forum-leider Thierry Baudet; de meerderheid van cda Brabant heeft er lak aan. Hoogste waarde van de christen-democraten daar is nu: wij sluiten niemand uit. De omwaardering van alle andere waarden nemen ze voor lief.

Al dat omwaarderen zet aan het denken. Over hoe fragiel de normen en waarden zijn waar we dachten voor te staan. Het blijkt een dun laagje verf, dat zo vervangen kan worden door een ander laagje, in een ander kleurtje. Enige relativering van wat we belangrijk vinden, is dan ook op zijn plaats. Maar er zijn waarden die geen omwaardering dulden.