Onaffe anouilh

Première: 11 oktober in het theater van Teneeter in Nijmegen 024-3600588). Onder meer te zien op 29 en 30 oktober in Amsterdam Frascati).
Dit is geen recensie. Er was ook geen voorstelling. De regisseur noemde het vooraf ‘een oefening’. De acteurs gingen zo ‘kaal’ mogelijk een tekst voor ons spelen.

Hun was gevraagd vooral veel weg te laten. Met de inrichting van het podium waren ze een eind op weg geholpen: kale houten vloer, net twee meter diep, daarachter een kale houten wand, net twee meter hoog. Boven de speelvloer hingen zes lampen, er waren zes acteurs, drie mannen en drie vrouwen. Ze gingen Antigone voor ons spelen. Niet de Griekse tragedie van Sophokles, maar de bewerking die Jean Anouilh daar in 1942 (in een Frans interneringskamp) van maakte. ‘Ze’, dat waren de acteurs van Teneeter, de jeugdtheatergroep uit Nijmegen die te gast was op het jaarlijkse Theaterfestival dat het afgelopen weekend werd afgesloten. Teneeter speelde drie toppers uit hun repertoire: Repelsteel, Koning Odysseus en Een storm. En ze deden deze 'oefening’ met Antigone.
Antigone is de dochter van de beroemde koning Oidipous. Haar broers hebben zich letterlijk te pletter gevochten om de macht in Thebe. Haar oom Creon heeft de ene broer een staatsbegrafenis gegeven, het lijk van de tweede ligt voor straf te rotten voor de poorten van de stad Thebe. Wie ook maar een poging waagt om het te begraven, moet dood, aldus heeft Creon bepaald. Antigone waagt het. Als Creon haar vraagt 'voor wie heb je dat gedaan’ antwoordt Antigone: 'Voor niemand… Voor mezelf.’ Ze roeit tegen de stroom van de wetgeving in, omdat ze de nieuwe regels van Creon als onwezenlijk ervaart.
Anouilh heeft van Antigone een tijdloos, universeel gevecht tussen generaties gemaakt. Het spannende van de wedstrijd tussen het meisje Antigone en de heerser Creon is dat ze in feite onbeslist blijft: er is voor de argumenten van beiden wat te zeggen, en ze volvoeren hun gevecht scherp en kundig. Je tuimelt als toeschouwer in het niemandsland tussen principes en het land waar wetten in de weg staan en praktische bezwaren.
De zes acteurs van Teneeter lieten in hun 'oefening’ die niet was bedoeld als voorstelling, maar die dat dank zij hun wonderschone inspanning toch werd) nauwelijks iets zien. Geen virtuoos acteren was er te bewonderen, ze leunden tegen de wand, zakten op hun hurken, gingen zitten, volgden de tekst met een simpel gebaar. In het uitwisselen van argumenten was er soms een stemverheffing. En vooral veel humor: als Creon het hele Oidipous-verhaal nog eens opdist, als betrof het de synopsis van een foute soap-serie, of als de wachter bij de ter dood veroordeelde Antigone omstandig gaat uitleggen hoe het promotiesysteem van het leger van Thebe precies in elkaar steekt. Het maakte de verklanking van dit zware verhaal, dit slagveld van verloren illusies, ook wonderlijk licht.
Ik ben verknocht aan kaalslag op het toneel, aan de concentratie op het verhaal, zonder opsmuk of franje. Van acteurs eist dat veel moed. Acteurs die deze moed kunnen opbrengen, die de kern van hun eigen kracht durven opzoeken, worden altijd mooi. Agnes Bergmeijer Antigone), Chris Tates Creon), Chiara Thissen Ismene, Antigone’s zus), Ronny Armbrust Hemon, Antigone’s verloofde), Maureen Tauwnaar voedster) en Rob Beumer verteller en wachter) toonden, begeleid door hun regisseurs Andrea Fiege en Rinus Knobel, grote moed. Vóór de zomer hadden ze uit deze tekst een mooie, 'affe’ voorstelling gemaakt. Vlak voor deze 'oefening’ besloten ze alles wat ze hadden gevonden weer weg te gooien. En opnieuw te beginnen.
Dit was geen recensie. Het was ook geen voorstelling. Het was een eenmalig wonder. Ze gaan er nog drie weken aan werken. En ik hoop dat ze dicht in de buurt van die 'oefening’ kunnen blijven.