Ondenkbaar

Als de PvdA zegt dat het ondenkbaar is dat er meer gas gewonnen gaat worden in Groningen, dan is dat een belofte. En de partij kan het zich niet veroorloven om weer een belofte te breken.

Volgens pvda-Kamerlid Jan Vos verdient het kabinet kritiek. Als het om de aardgaswinning in Groningen gaat, zo zei hij, is er te weinig daadkrachtig ingegrepen. Let wel, het was kritiek namens de hele pvda-fractie, op het eigen kabinet, op coalitiegenoot vvd en op zichzelf.

Kijk even mee. Volgend jaar is het dertig jaar geleden dat in Groningen voor de eerste keer de aarde ging beven. Sindsdien zijn er ruim duizend aardbevingen geweest. Maar pas toen er in 2012 bij Loppersum een beving was van 3.6 op de schaal van Richter drong het tot de rest van Nederland door dat de Groningers te lijden hadden onder een industrie die het land rijk had gemaakt. Toch werd er in 2013 meer gas in het Groninger gasveld gewonnen dan in elk van de ruim twintig jaren daarvoor, een kleine 54 miljard kubieke meter. Alsof de nam, die de aardgas wint, en minister Henk Kamp van Economische Zaken dachten: snel, snel, voordat we straks mogelijk minder mogen winnen.

Deze week is de Onderzoeksraad voor Veiligheid met haar rapport gekomen over de gaswinning in Groningen. Toen in januari de conclusie uit een conceptrapport uitlekte dat de risico’s van aardbevingen jarenlang bewust zijn genegeerd, werd dat groot nieuws. Er waren Kamerleden die het woord ‘schokkend’ in de mond namen.

Toch schreven onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen al in 2013 dat tot aan de sterke beving in Loppersum ‘aardbevingen beleidsmatig een geaccepteerd risico’ waren. Oftewel: de politiek had erover nagedacht en besloten de aardgasbaten te laten prevaleren boven de risico’s van bevingen. Daar kan de politiek dus helemaal niet verbaasd over zijn, ze is er zelf bij geweest. Wel werd door wetenschappers tot 2012 het risico van bevingen groter dan 3.9 op de schaal van Richter niet aanwezig geacht. Pas daarna begon men eraan te twijfelen of dat cijfer wel klopte.

Ook over de vermenging van rollen schreven de onderzoekers van de Radboud Universiteit al in 2013. Dat het Staatstoezicht op de Mijnen meedenkt met de overheid en de nam en tegelijkertijd toezicht houdt op de nam leidt ‘tot onheldere verhoudingen en daarmee tot spanningen’, staat in hun rapport Redelijk en begrijpelijk Groninger aardbevingsbeleid. Dus ook hierover kunnen de politici zich deze week maar beter niet verbazen.

Slappe hap of slim manoeuvreren van de PvdA?

In dat rapport staat nog een interessante passage. Die komt erop neer dat de wetenschap sinds de beving in Loppersum in 2012 niet meer kan aangeven wat de risico’s zijn die gaswinning met zich meebrengt en welke de mogelijkheden zijn om die te beheersen. Het maken van langetermijnbeleid dat gebaseerd zou zijn op wetenschappelijke gegevens was daarom niet mogelijk. Simpelweg stoppen met winnen zou tot grote maatschappelijke schade leiden. Lees: tot koude huizen, boze burgers en een gat in de begroting. Het lijkt of juist deze passage wél is gelezen door Haagse politici. Maar ze hebben daar dan wel verschillende conclusies aan verbonden. De een drong er immers op aan om vast te beginnen met het minderen van de gaswinning en niet te wachten op de wetenschappelijke onderbouwing van een nieuw evenwicht tussen risico’s en baten. De ander wilde juist gewoon doorgaan met winnen, zolang er toch geen beter wetenschappelijk bewijs was. Maar ook hier: dat waren bewuste keuzes.

Terug naar de woorden van pvda-Kamerlid Vos. Die scheppen verplichtingen. In navolging van zijn partijleider Diederik Samsom zei Vos tijdens het Kamerdebat over de gaswinning vorige week een paar keer, en heel nadrukkelijk, dat het ondenkbaar is dat er dit jaar meer gas wordt gewonnen dan 35 miljard kubieke meter. Ondenkbaar, dat is een belofte. Die zou je met een schouderophalen kunnen afdoen, omdat het nu verkiezingstijd is en de pvda wel vaker beloftes breekt.

Maar je kunt het ook omdraaien. De pvda kan het zich niet meer veroorloven om beloftes te breken. Als Vos het dan ook nog heeft over vertrouwen dat hersteld moet worden, dan kan de pvda het in de toekomst bij de kiezer wel schudden als ze na de Provinciale-Statenverkiezingen alsnog akkoord zou gaan met meer gaswinning. Niet alleen de getroffen Groningers, maar ook anderen zullen de pvda dan helemaal niet meer vertrouwen. Erger nog: het zal afstralen op de hele politiek. Onbetrouwbaar.

De pvda had de belofte die Vos’ woorden inhielden vorige week meteen kunnen inlossen. De hele oppositie staat aan haar kant. Maar de sociaal-democraten kozen ervoor coalitiegenoot vvd niet voor het blok te zetten. Slappe hap of slim manoeuvreren?

Linksom of rechtsom, de liberalen zullen moeten inbinden, want zij zijn de enigen die niet nu al pleiten voor minder gaswinning. Het enige wat de vvd er in de toekomst mogelijk uit kan slepen zijn extra bezuinigingen als compensatie voor de lagere aardgasbaten. Andere coalitiepartners dan de pvda, zoals d66 en cda, zijn daarvoor wel te porren. In dergelijke omstandigheden kun je een coalitiegenoot beter te vriend houden en de tijd gunnen om een draai te maken.

Vandaar dat er nu een soort staakt-het-vuren is afgesproken tot 1 juli. Niet alleen liggen er dan nog meer wetenschappelijke rapporten over risico’s van bevingen, de aantallen en zwaarte daarvan, het gevaar van piekmomenten in strenge winters en de benodigde gashoeveelheid om de leveringszekerheid te kunnen garanderen, aan het begin van de zomer zijn ook de gevolgen van de Statenverkiezingen bekend. Ook daarin schuilen risico’s. Van bevingen op het Binnenhof. Die zijn niet ondenkbaar.