Onder de rechter, uit de krant (1)

Het is een wat rare uitdrukking: de zaak is ‘onder de rechter’. Een letterlijke vertaling van de vroeger gebruikte klassieke term sub judice. Het werd ooit zelfs als een echt beginsel beschouwd, dat inhield dat over een rechtszaak, vanaf het moment dat zij bij de rechter was aangebracht totdat ze onherroepelijk was beslist, alleen maar werd gesproken en geschreven binnen de muren van het rechtsgebouw - scherper nog: binnen het kader van het proces. Enkel een verslag van wat daar was gebeurd, werd toelaatbaar geacht. Het geven van meningen over de gewenste afloop, het beinvloeden van de rechtszaak, was uit den boze.

Dat beginsel is verlaten en het zal niet terugkeren, ook al zou men dat willen. Toch kan de vraag rijzen of het niet een beetje al te drastisch is verlaten. Sentence by media of public opinion blijft in hoge mate ongewenst. Wie in de Verenigde Staten als jurylid wordt opgeroepen, kan worden gewraakt als hij (te) veel over de feiten achter de rechtszaak heeft gelezen, gehoord of gezien. Het zou hem, in welke richting ook, te veel kunnen beinvloeden. Ik ben er niet zeker van dat de rechters, hoe professioneel ze ook zijn, onder alle omstandigheden geheel aan die druk kunnen ontkomen.
Het ministerie van Justitie geeft enkele keren per week een knipselkrant uit. Al jarenlang valt het de regelmatige lezer ervan op dat de samenstellers niet selectief te werk gaan. In elk geval niet in die zin dat zij daarin alleen voor Justitie lovende artikelen opnemen. Misschien zal iemand zuur opmerken dat die krant, ware het anders, wel heel klein zou uitvallen. Er staan en stonden geharnaste artikelen in. Omdat het strafrecht, met name in combinatie met de georganiseerde criminaliteit, al geruime tijd bovenaan staat op de lijst van geliefde thema’s voor journalisten, kan de knipselkrant het bijna niet meer bijhouden.
Ik geef wat voorbeelden van knipsels:
‘Justitie-top mogelijk door maffia beloerd met telescoop’;
'Nog meer officieren bedreigd’;
'De grote mannen van crimineel Nederland (Cees H., Henk R., Lambertus K., Charles Z. en op de achtergrond Johan V.)’;
'Rechters naar veilige plaats: Bij justitie zit de schrik er goed in’;
'Valente moet getuigen in strafzaak hasjbaron: Sorgdrager moet nu stevig optreden’;
'Uitlatingen Vrakking grieven advocaten: Advocaat zit ten onrechte in verdachtenbank’;
'Dijkstal uit zorg: “politie gaat soms boekje te buiten”’;
'Kabinetsbeleid krijgt geen steun van politie’.
Dit is nog maar een bloemlezing uit zeven pagina’s van een knipselkrant van 32 pagina’s. Wat opvalt is dat iedereen ieder ander buiten de rechtszaal aan het bewerken is, ofwel in het algemeen ofwel in verband met een concrete zaak.
Toen ik zo'n acht jaar geleden in een dagblad een pleidooi hield voor meer recht in de krant, kon ik niet bevroeden zo overdadig mijn zin te zullen krijgen. Maar ik moet zeggen dat mij een wat andere publiciteit voor ogen stond dan die ik nu ontwaar.
Dat vergt uitleg. Zie volgende week.