In den haag

Onderverzekerd

Bij defensie zijn ontslagen nodig, omdat onder verantwoordelijkheid van ministers en staatssecretarissen van regeringspartijen VVD en CDA een slecht beleid is gevoerd. Maar dat zal niet hardop worden gezegd.

EEN ADVIES van de CDA-minister van Defensie, Hans Hillen: gebruik het vorig jaar verschenen rapport Verkenningen: Houvast voor de krijgsmacht van de toekomst eens als hoofdkussen. Zelf ziet hij met dat 317 pagina’s tellende rapport onder zijn hoofd ‘een onrustige wereld’.

De Verkenningen verschenen een jaar geleden. In de Arabische wereld was het nog geen lente. Dus de onrust is sindsdien alleen maar toegenomen. In dat rapport zelf, samengesteld onder begeleiding van een klankbordgroep onder voorzitterschap van oud-VVD-minister Gerrit Zalm, werd het zo geformuleerd: 'Zeker lijkt ook dat het potentieel voor conflicten groeit en het palet van veiligheidsrisico’s en kwetsbaarheden zich vergroot.’ Conclusie van de samenstellers: 'De omgevingsanalyse van de Verkenningen geeft echter evenmin aanleiding tot een verlaging van de defensie-inspanning.’ Volgens de Verkenningen zou bij forse bezuinigingen geen sprake meer zijn van een veelzijdige inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht, nodig in een wereld die gekenmerkt wordt door 'fundamentele onzekerheid’. Toch presenteerde minister Hillen, mede namens coalitiegenoot VVD, afgelopen vrijdag een bezuinigingsoperatie bij defensie van bijna een miljard euro en een verlies aan twaalfduizend arbeidsplaatsen, waarvan zesduizend gedwongen ontslagen.

Nu zullen extra uitgaven voor defensie niet snel ervaren worden als een verkiezingsbelofte, toch breken de twee regeringspartijen er een, want hun toezeggingen bij de verkiezingen van nog geen jaar geleden waren anders. De VVD schreef in haar verkiezingsprogramma dat ze de dalende lijn van de defensiebegroting een halt toe wil roepen. Het CDA repte in zijn verkiezingsprogramma nadrukkelijk over het handhaven van het ambitieniveau. CDA'er Maxime Verhagen vond bezuinigingen op defensie vorig jaar nog kortzichtig. In de verkiezingscampagne werd de PVDA gehoond omdat die fors wilde bezuinigen op defensie. En Hillen zelf was in 2007 voorzitter van een interne CDA-commissie die tot de conclusie kwam dat de defensiebegroting moest groeien met zo'n vijf miljard euro.

Dat diezelfde Hillen, maar nu in zijn functie van minister van Defensie, in zijn brief aan de Tweede Kamer over de bezuinigingsoperatie had willen schrijven 'ik hoop dat deze brief bijdraagt tot het besef dat Nederland voor zijn veiligheid onderverzekerd dreigt te raken’ is in het licht van het voorgaande niet alleen begrijpelijk, maar getuigt ook van enige consistentie. Dat juist die zin in het overleg in de ministerraad vorige week is gesneuveld, is dan ook het verhullen van de werkelijkheid zoals die niet alleen door Hillen, maar door al zijn CDA- en VVD-collega’s in het kabinet eigenlijk wordt gezien.

Hoe Hillen kwam aan dat woord 'onderverzekerd’ in zijn oorspronkelijke brief? In de Verkenningen staat: 'De krijgsmacht heeft (…) het karakter van een “verzekeringspolis” waarvoor een “premie” moet worden betaald.’

Dat dit kabinet snijdt in de defensiebegroting heeft veel te maken met de kredietcrisis. Het kabinet heeft zichzelf de opdracht gegeven ruim achttien miljard euro te bezuinigen. Bij het opstellen van de verkiezingsprogramma’s was het bestaan van die crisis en de gevolgen daarvan voor de rijksbegroting echter al geen nieuwigheid meer. Maar omdat dit kabinet met gedoogpartner PVV geen overeenstemming kon bereiken over andere bezuinigingen kwam defensie in beeld.

Dat het bezuinigingsbedrag bijna een miljard euro is geworden, komt volgens Hillen echter ook door de achterstanden bij defensie die hij aantrof toen hij dit najaar minister werd. Achterstanden waarvan hij zei geschrokken te zijn en die volgens hem de afgelopen tien jaar waren opgebouwd. De minister vergoelijkte die achterstanden door te zeggen dat 'een goede krijgsman nooit zijn zwakke plekken laat zien’. Maar dat geldt toch ten opzichte van de vijand? Hoe staat het met die zwakke plekken laten zien aan de eigen eerstverantwoordelijke, de minister? Dat waren de afgelopen tien jaar de VVD'ers Frank de Grave, Benk Korthals en Henk Kamp en daarna nog Eimert Middelkoop van de ChristenUnie. Ook waren er totdat deze regering aantrad nog staatssecretarissen op Defensie, in de afgelopen tien jaar de VVD'er Henk van Hoof en de CDA'ers Cees van der Knaap en Jack de Vries. Hebben die allemaal niet geweten van ontbrekende onderdelen, het gebrek aan voldoende oefendagen en grote slijtage aan het materieel als gevolg van de vele missies, om eens drie van de gevolgen bij de naam te noemen?

In het licht van die achterstanden is het aandringen van Verhagen, toen nog als minister van Buitenlandse Zaken, op het verlengen van de missie in Uruzgan vorig jaar ook opmerkelijk. Het kwam overigens niet van een verlenging, maar tot de val van het kabinet omdat coalitiepartner PVDA er niet van wilde weten. Niet vanwege achterstanden, trouwens, maar omdat de PVDA had beloofd dat het bij één verlenging zou blijven. Maar Verhagen wilde dus absoluut een verlenging. Wist hij niks van die achterstanden? Of had het CDA zo'n verlenging willen gebruiken om extra geld voor defensie los te krijgen? Of, nog een andere mogelijkheid, was de rol van Nederland in de grote wereld belangrijker dan de veiligheid van de uitgezonden militairen? Dat zou je toch wel eens willen weten. Zekere het militaire personeel zelf.

VVD en CDA spreken nu over zwarte dagen voor defensie en zeggen het erg te vinden voor de zesduizend mensen die de laan uit worden gestuurd. 'Het CDA leeft met hen en hun thuisfront mee’, schrijft CDA-Kamerlid Raymond Knops. Dezelfde taal als wanneer de Tweede Kamer militairen op een buitenlandse missie stuurt. Dat de ontslagen nu nodig zijn, omdat onder verantwoordelijkheid van eigen ministers en staatssecretarissen onder meer een slecht beleid is gevoerd wordt even buiten beschouwing gelaten. Te veel boter op het hoofd.