TELEVISIE

Ongeneeslijk achterdochtig

Langgestraft

Sneller, hoger, langer straffen. Minimumstraffen. Rechters tijdelijk benoemen en ontslaan bij te laag straffen. Maar mocht de rechter Wilders schuldig verklaren, dan juist het dreigement dat miljoenen geen vertrouwen meer overhouden in de rechterlijke macht. Levendig debat kortom rond justitie en trias politica. De televisie is afspiegeling en houdt zich steeds vaker bezig met misdaad en straf, dader en slacht-offer, straf-, kinder- en vreemdelingen-rechter, tbs'er, ‘topadvocaat’ en 'topcrimineel’. Het niveau van die programma’s meestal mijlenver boven dat in kantine en kroeg, maar juist die kloof is een probleem en wie 'gewoon’ weet dat de bajes hotel en de rechter hulpverlener is kijkt er niet naar.
Ook niet naar Langgestraft van de vpro. Waaruit eerst een atypische casus. Man zit zeven maanden vast na beschuldiging van ontucht met zijn vier kinderen. Voorlopig in vrijheid gesteld en in afwachting van de rechterlijke uitspraak over schuld of onschuld rijdt hij naar Barcelona - als hij niet geraakt wordt door Gaudí’s werken in het Park Güell maakt hij er een eind aan, nog vóór het vonnis. Want buiten de kans op dat soort schoonheid en ontroering heeft hij niets meer over. Gaudí wint, waardoor hij zijn verhaal aan strafrechtadvocaat John Peters kan vertellen voor de camera. Hij vertelt het bovendien niet in de cel maar in eigen huis: vrijgesproken. Desondanks: wie meemaakt wat deze John overkwam moet zijn uiterste best doen te willen blijven leven. Want Gaudí is er niet bij wanneer hij, ongeneeslijk achterdochtig en eenzaam geworden, bij het wakker worden vraagt: 'Waar ligt vandaag de shit?’ Dat hij 'levenslang’ heeft (de oorspronkelijke titel van de reeks) is duidelijk. Een enkeling zegt wat de meesten (familie, vrienden, collega’s) denken: waar rook is, is vuur. En als de meesten dat niet zouden denken denkt John dat ze dat denken. En wat is leven waard als de liefde voor je kinderen 'dood is’ door de beschuldigingen die ze hebben geuit, aangezet door hun moeder.
Overigens: Willem Anker, die elke aflevering inleidt, noemt het getal van achthonderd veroordelingen wegens seksueel delict per jaar en maar enkele tientallen vrijspraken. Terecht gestrafte seksueel-delinquenten genoeg, al dan niet in tbs. Maar natuurlijk verdient ook Johns verhaal verteld te worden, zeker als met enige regelmaat valse beschuldiging over seksuele misdrijven, niet alleen jegens kinderen, als vernietigingswapen in de oorlog der seksen wordt gebruikt. Waarom John (als alle hoofdpersonen onherkenbaar in beeld gebracht) in de openingsbeelden nadrukkelijk voor een bruidswinkel moet worden gefilmd, dat is een andere vraag. Freddie en Esther hebben tbs. Freddie, nu 41, vanwege het doodsteken van een leeftijdgenoot op zijn negentiende; Esther, 38, sinds haar 25e vanwege poging tot doodslag op haar moeder. Zij vertellen over hun leven vóór die fatale wending (gruwelijk), over de daad (gruwelijk), over de straf, de therapie en over hun toekomst. Freddie woont op proef vijftig meter buiten de muur van de kliniek. Esther zit op de 'longstay’ omdat ze verdere behandeling weigert. Blijft ze daarbij, dan betekent dat levenslang. Allebei zijn ze kritisch over hun therapie en schatten ze hun mogelijkheden gunstiger in dan de staf (in strijd dus met het gezonde volksgevoel). Ook de kijker dubt en vraagt zich af in hoeverre therapie heeft geholpen en hoe groot hun zelfinzicht is. Maar het is hún verhaal dat de kijker aan het denken, wegen en interpreteren zet, en het lijkt terecht dat levenslang niet ook betekent: levenslang niet meer gehoord worden.

Langgestraft, VPRO. Donderdags 21.25 uur, Nederland 2. 7 april lange slotaflevering over de zin van tbs, risico’s van verlof, zedendelicten, terugkeer in maatschappij - afgesloten met interview met staatssecretaris Teeven. Tegelijk opmaat voor themaweek Knap Crimineel (VPRO en NTR met een vracht aan programma’s)