Onopgesmukte wagner

Het getuigt van moed om een hele eeuw Wagner-exegese te laten voor wat het is en, zoals Pierre Audi in zijn regie van De Ring doet, deze reusachtige tetralogie onbevangen tegemoet te treden. Althans voor zover dat mogelijk is. Want alleen al door het ingewikkelde spinneweb van muzikale leidmotieven die voortdurend verwijzen naar gebeurtenissen in het verleden en in de toekomst, is het onmogelijk de complexiteit van de structuur te negeren. En ook in deze productie wordt er gerefereerd aan voorgeschiedenissen en mythologieën. Wie bijvoorbeeld wil weten waarom Wotan met een ooglapje voor loopt, zal toch in de boeken moeten duiken.

In de uitvoering van Die Walküre die op dit moment in het Muziektheater te zien is, wordt Audi’s aanpak pas goed duidelijk. Na een sprookjesachtige opmaat in Das Rheingold, een opera die wordt bevolkt door Rijndochters, dwergen, reuzen en Nibelungen, belanden we in Die Walküre in een wereld van menselijke verhoudingen. Dat geldt niet alleen voor de liefdesgeschiedenis tussen de tweeling Siegmund en Sieglinde, of voorHunding die als bedrogen echtgenoot het nakijken heeft, maar ook voor de goden zelf. Niet langer zijn de personages topzwaar van de symboliek en slepen ze kilo’s wat-eraan-voorafging met zich mee, het zijn mensen van vlees en bloed die verward, boos, verliefd of verdrietig zijn.
Het is aantrekkelijk om De Ring op te vatten als een labyrint van vertellingen. Het hoe en waarom wordt dan minder belangrijk. De vele inconsistenties in het epos worden minder storend. Niet hoe, wanneer en door wie de ring gestolen is doet terzake, maar het feit dat Wotan zijn greep op de gebeurtenissen verliest en krampachtig probeert zijn gezag te herstellen. De dupe daarvan wordt zijn lievelingsdochter Brünnhilde. Terwijl zij zeker weet dat ze te goeder trouw heeft gehandeld, is Wotan totaal geobsedeerd door het feit dat zij hem niet heeft gehoorzaamd. Als zelfs zijn meest innige dochter niet meer… Een hartverscheurend tafereel is het gevolg.
Audi legt de nadruk op de emoties van de karakters en de onderlinge relaties. Vergelijkbaar met de manier waarop in het theater Griekse tragedies tegenwoordig op een menselijke maat worden gebracht, ontdoet hij deze kolos van dikke lagen interpretatiedrift. Het resultaat is een aaneenschakeling van menselijke conflicten. Onderlinge en innerlijke conflicten. In plaats van met een onnavolgbare sage over goden en trollen worden we nu geconfronteerd met la condition humaine. Opmerkelijk genoeg komt Audi met die benadering heel dicht bij Wagners eigen idee over De Ring: ‘Kijk eens goed naar Wotan’, schijnt Wagner geschreven te hebben. 'Hij is ons.’
Maar nog meer dan Wagners woorden onderstreept de muziek de juistheid van deze opvatting. Treffend in deze productie van Die Walküre is dat elke noot op zijn plaats valt. Muziek en tekst zijn dichter bij elkaar dan ooit. Van niet te onderschatten belang is uiteraard een uitstekende cast. Zelden tref je een Wagner-bezetting die zo op zijn taak is toegesneden als deze.
Al even verrassend is de vruchtbare samenwerking tussen Audi en dirigent Hartmut Haenchen. Het is een publiek geheim dat het niet altijd even goed heeft geboterd tussen deze twee, maar op de valreep lijken ze elkaar te vinden in deze megaproductie. Ook Haenchen benadert Wagner op een natuurlijke en onopgesmukte manier. Gedirigeerd in een vrij vlot tempo is de muziek voortdurend transparant, subtiel en vol leven. Er is een perfecte balans tussen orkest en zangers, of dat nu de ingetogen passages betreft of de meer extatische delen. De diepgang en gevoeligheid die dit muziektheater zo bereikt, doet uitkijken naar de volgende delen.