Onoplosbaar probleem

Zou Israël werkelijk een preventieve aanval uitvoeren als in Iran de ‘rode lijn’ was overschreden, als de voorraad verrijkt uranium voldoende zou zijn om een kernwapen te maken?

Premier Netanyahu was onverbiddelijk. Objectieve deskundigen vreesden dat dit het begin zou zijn van een nieuwe grote oorlog in het Midden-Oosten. Dit was een paar weken geleden het belangrijkste nieuws uit de regio. Toen begon Hamas raketten op Israël en zelfs Tel Aviv af te schieten. Israël schoot terug en gebruikte met succes een nieuw afweersysteem, de Iron Dome. Iedere avond zagen we op tv wanhopige familieleden die lijken droegen en gebouwen aan puin gaan. De Iraanse bom leek vergeten. En toen gebeurde het wonder: nadat er binnen een week meer dan 140 Palestijnen en zes Israëliërs waren gedood, werd er een bestand bereikt. Tot dusver (dinsdagochtend) heeft het gehouden. Hoe is dat mogelijk?

Waarschijnlijk hebben we het aan de Egyptische president Morsi te danken. Net als Hamas heeft hij een geestverwantschap met de Moslimbroederschap. Hij ziet dat het niet in het belang van Egypte is als aan de grens een eindeloze oorlog wordt gevoerd, en daarom zal hij in het geheim hebben bemiddeld. Maar intussen is hij in eigen land in moeilijkheden gekomen. Hij wordt ervan beschuldigd dictatoriale macht na te streven. Het Tahrirplein in Caïro stroomt weer vol met tegenstanders en dan komen vanzelf de bondgenoten opdagen. Morsi wil de sterke man zijn, maar hij is het nog niet.

Intussen heeft Hamas in de loop van deze oorlogsdagen bezoek van hoge sympathisanten gehad, onder anderen de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu. Bij zijn bezoek aan een ziekenhuis in Gaza barstte hij in tranen uit. ‘Jullie pijn is onze pijn’, riep hij. ‘Jullie toekomst is onze toekomst.’ Hij kreeg steun van premier Erdogan, die Israël een ‘terroristische staat’ noemde. Ooit waren Israël en Turkije onuitgesproken bondgenoten en vervulde Ankara de rol van bemiddelaar. Is die tijd voorbij?

Al meer dan een halve eeuw zijn we eraan gewend dat het Midden-Oosten het toneel van oorlogen en revoluties is. Reken er niet op dat daaraan nu een eind begint te komen. Wel heeft de Arabische lente in sommige landen, Tunesië en Libië in de eerste plaats, de machtsverhoudingen misschien blijvend veranderd. Maar Egypte, een centrale macht in de regio, blijft een onzekere factor. In Syrië lijkt het proces van zelfverwoesting niet te stoppen, wat onvermijdelijk een toenemende invloed op de buurlanden zal hebben, terwijl onder de rebellen de invloed van de islamisten toeneemt. De vijandschap tussen Israël en Palestina blijft ongeneeslijk. Het verzoek van Abbas om Palestina met een status van waarnemer tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe te laten, zal worden geweigerd. Opnieuw een mislukte poging om tot een Palestijnse staat te komen. Het zal de rust in de regio niet bevorderen.

Ondanks de Arabische lente blijft het Midden-Oosten voor verreweg het grootste deel het toneel van permanente politieke mislukkingen. Bij gebrek aan ook maar een spoor van Palestijns succes blijft het conflict met Israël uiteindelijk de oerbron van alle onrust. Neta­nyahu is niet bereid tot toegeeflijkheid en zijn opvolger in zijn Likoedpartij, Avigdor Lieberman, is nog minder tot verzoening geneigd. Dus kunnen we er zeker van zijn dat het conflict binnen zekere tijd opnieuw zal oplaaien. Het lijkt een eindeloze herhaling, maar laten we ons niet vergissen: het gebeurt onder telkens wisselende omstandigheden, en die veranderen ten nadele van het Westen.

Goed beschouwd is het een wonder dat Saoedi-Arabië nog niet door de Arabische lente is aangetast. Het land dat door het koningshuis dictatoriaal wordt geregeerd, waar de persoonlijke verhoudingen en het openbare leven door de meest orthodoxe islamitische voorschriften worden geregeld, en waar de grootste jeugdwerkloosheid heerst. Objectief zou je zeggen dat het land rijp is voor de revolutie, maar het diepgewortelde conservatisme in combinatie met de tegemoetkomingen die telkens nog bijtijds door het gezag worden afgekondigd, heeft de opstand tot dusver voorkomen.

Wat zou er gebeuren als onze grootste olieleverancier onweerstaanbaar door de Arabische lente werd aangetast? Maak dat eens tot het onderwerp van een scenario. Een oliecrisis, om te beginnen, maar dat zou dan een crisis zijn die het Westen treft terwijl het al vier jaar vergeefs tegen deze crisis vecht. Een militair ingrijpen? Na de mislukkingen in Irak en Afghanistan? Het lijkt me niet waarschijnlijk dat onze politieke leiders zich daaraan zullen wagen. Maar wat dan? Een verdere passieve Verelendung? Wie weet, maar dat zouden de volken van het Westen ook niet zomaar laten gebeuren. Bij het voortduren van de chaos in het Midden-Oosten wordt het waarschijnlijker dat wij daardoor dieper zullen worden geraakt. Het probleem is nog altijd het Israëlisch-Palestijnse conflict, en opnieuw is bewezen dat dit onoplosbaar is.