Economie

Ons-soort-feiten

De consensus onder zelfbenoemde ‘kwaliteitsmedia’ is dat de uitdagers van de status-quo met hun leugens, hun minachting voor ‘feiten’, hun groffe politieke stijl en hun smakeloze retoriek hebben gebroken met de waarden van de Verlichting die het verschil tussen beschaafd en onbeschaafd, geschoold en ongeschoold, volwassen en pueriel, serieus en kolderiek, rationeel en emotioneel markeren. En dus niet serieus hoeven te worden genomen.

Neem de berichtgeving over Trump. Het frame is dat de man incompetent, incapabel, impulsief en een pathologische narcist is – en vervolgens publiceren ‘kwaliteitsmedia’ alleen nog nieuws dat dat frame staaft. Ter meerdere eer en glorie van de eigen (en hun lezers’) voortreffelijkheid. En ter debilisering van zijn aanhangers – wat onder een aantal schrijvende doctorandussen de vraag heeft opgeroepen of we niet te veel democratie hebben, onder het motto: stemrecht alleen voor ons-soort-mensen.

Een fraai staaltje van dit soort tenenkrommende zelfgenoegzaamheid stond eerder deze maand in De Groene Amsterdammer. Onder de ironische titel ‘Feiten zijn ouderwets’ hield de hoofdredacteur van de Britse Guardian een hartstochtelijk pleidooi voor de aloude kwaliteitsmedia die de ‘zuiverheid’ van het publieke debat zouden garanderen en de ‘vervuiling’ ervan door de opiniegetto’s van de sociale media moesten tegengaan.

De zelffelicitaties waren niet van de lucht. Onder verwijzing naar de ‘leugens’ van het Brexit-kamp bestond Katharine Viner het de volgende zin te schrijven: ‘Nu zijn we gevangen in een serie verwarrende gevechten tussen tegengestelde krachten: waarheid en bedrog, feit en gerucht, vriendelijkheid en wreedheid; tussen de weinigen en de velen, de aangeslotenen en de vervreemden; tussen het open platform van het web, zoals zijn architecten dat voor zich zagen, en gesloten netwerken als Facebook en andere sociale media; tussen een geïnformeerd publiek en een misleide menigte.’

En het was duidelijk waar Viner en haar Guardian thuis hoorden: het kamp van ‘waarheid’, ‘feit’, ‘vriendelijkheid’, de ‘weinigen’, de ‘aangeslotenen’, het ‘open web’ (voor het gemak vergetend dat het internet ooit een Koude-Oorlogwapen van het Pentagon was), en de ‘geïnformeerden’ – daarmee implicerend dat alles wat niet voor kwaliteitsmedia schrijft en geen kwaliteitsmedia leest per definitie grossiert in leugenachtigheid, wreedheid, ongeïnformeerdheid en (mijn term) ‘cognitieve agorafobie’.

Het wasemt oligarchische sentimenten. Wie meent dat ons-soort-mensen de schutspatronen van feit en waarheid zijn en dat het verkopen van leugens dus het exclusieve prerogatief is van de mensen waar je je om esthetische redenen niet mee wenst af te geven, verdient wat mij betreft als hoofdredacteur zijn onmiddellijke congé. Heeft Viner wel eens een van die zelfvisitaties van het IMF over de eigen rol in de eurocrisis bekeken? Toevallig was daar deze zomer het nodige over te doen. De ‘experts’ bleken er keer op keer faliekant naast te hebben gezeten. Werkloosheid? Drie keer zo hoog als verwacht. Groei? Drie keer zo laag. Begrotingstekort? Vier keer zo hoog. Herstel? Laat nog altijd op zich wachten. En het IMF had, anders dan haar Brusselse ‘partners-in-crime’, tenminste het fatsoen het eigen falen volmondig toe te geven.

Of een blik geworpen op de speeches van centrale bankiers van voor 2008? Gouden bergen werden ons beloofd. Financiële democratisering zou een wereld inluiden van grote stabiliteit, hoge economische groei en lage inflatie. Totdat in 2008 de hele rimram met donderend geraas naar beneden kwam en al die garanties dat financiële markten dermate waren geperfectioneerd dat crises definitief tot het verleden behoorden geen knip voor de neus waard bleken. De academische financiële economie bleek jarenlang sprookjes te hebben verteld. En duurbetaalde toezichthouders bleken ze klakkeloos te hebben geloofd. Met rampzalige gevolgen voor nietsvermoedende belastingbetalers.

Of geluisterd naar de beloftes waarmee politici en hun academische paardenfluisteraars Europese burgers het tranendal van de euro hebben ingeleid? Groei, banen, geluk, vrede en voorspoed zou het brengen. Tien jaar na dato zijn Europese burgers nog altijd even rijk (of arm) als ze ervoor waren. Geen convergentie en geen voorspoed maar groeiende ongelijkheid en torenhoge werkloosheid. De euro is een rampzalig experiment gebleken waar stilletjes iedereen vanaf wil ook al weet niemand hoe. Elitedebacles alom. Vind je het gek dat kiezers het een beetje hebben gehad met zelfbenoemde ‘experts’?

Natuurlijk doen ‘feiten’ er toe, en natuurlijk moeten de leugens van Trump, de Brexiteers, de anti-TTIP’ers of de EU-haters worden ontmaskerd. Maar goede, evenwichtige, democratie dienende journalistiek mag niet selectief zijn in zijn ‘lies bashing’. Ook het establishment grossiert in verdraaiingen, halfwaarheden en leugens. Dat ze de uitkomst zijn van econometrische modellen, hun auteurs een doctorstitel dragen en hun rapporten scheefhangen van de voetnoten is irrelevant. Ons-soort-‘feiten’ zijn geen spat harder dan dat-soort-‘feiten’.


Het artikel 'Feiten zijn ouderwets’ is hier te lezen voor abonnees.