TONEEL

Ons wreed verbond

Augustus: Oklahoma

Het simultaandecor is in het toneel een fenomeen. De werkelijkheid met een groot onzichtbaar mes opengesneden. Soms de verbeelding van een compleet universum - daar komt simultaantoneel oorspronkelijk ook vandaan: de middeleeuwse dramatisering van een wereldbeeld in dagen durende passiespelen, de hel, de hemel, het vagevuur, de heilige plaatsen, de hele santenkraam. Meestal is het simultaandecor gewoon een huis waarvan de voorpui is gesloopt. Zoals hier, in de ambachtelijke vormgeving van Niek Kortekaas voor Augustus: Oklahoma, een groots aangepakt familiestuk van Tracy Letts bij De Utrechtse Spelen (regie: Antoine Uitdehaag). Een woud aan kamers en vertrekken. Ramen geblindeerd met vuilniszakken, buitenlicht is hier niet welkom. De openingsscène is eigenlijk een monoloog van de stamvader, Beverly Weston, een indrukwekkend maar kort optreden van Dries Smits. Hij geeft, voor hij voorgoed vertrekt, een naam aan wat zich in dit huis afspeelt: ‘Ons wreed verbond’. Zijn plotse stap om uit dat verbond te vertrekken is de reden voor de complete familie om zich te verzamelen rond stammoeder Violet, een aan medicijnen verslaafde, alles en iedereen tot het uiterste tergende, uit gewapend beton gegoten Kenau, de vrouwelijke versie van Richard de Derde. Haar bult is hier een evenwichtsstoornis die ze weergaloos uitbuit. Ria Eimers trekt alle registers open. Dat werkt verslavend, dat zie je aan de dochters, gespeeld door Tjitske Reidinga, Roos Ouwehand en Marie-Louise Stheins, en de zuster/tante, vilein in de steigers gezet door Loes Luca. Want het is een toneelspelerskluif, dit bijna vijf uur durende stuk. Sodeju, als je het over speelplezier hebt, dan moet je beslist hier wezen.
Maar, eerlijk is eerlijk, Tracy Letts is geen Eugene O'Neill en ook geen Edward Albee. Sommigen noemen zijn tekst een opgerekte soap, maar die observatoren hebben denk ik al een poos geen soaps meer gezien, want zo beroerd geschreven is dit stuk niet. Letts is wel een irritante plottenbakker, die weinig moeite heeft al die wijven dat huis ín te krijgen, maar ze moeten d'r van hem ook weer úit, (want hij wil in tranentrekkend melodrama eindigen) en dat is nog een hele klus, die het slot van de onderneming tot lichtelijk vermoeiend gedoe maakt, omdat je zit te kijken naar een vertelling met minimaal vier apotheoses, die als een soort versneld groeiende klimop het pand overwoekeren. Dat is jammer maar doet niets af aan het feit dat ik met open bek heb zitten kijken naar én genieten van hogeschooltoneel uit een oude maar geenszins verstofte doos. En moet daar subsidie bij? Ja, want als je met dit stuk (en vooral: met dit doorgesneden huis) ook Tiel, Oss, Hoorn, Kerkrade en Amersfoort wilt bedienen, dan kost dat klauwen met geld. Aan cultuurspreiding hangt een prijskaart. Voorts wil ik bij deze voorstelling aantekenen dat Augustus: Oklahoma een type toneel is dat u bij gelijkblijvend regeringsbeleid niet meer zult zien. Want in de kunstenpolitiek van het Kabinet-Grauw I bestaat geen mogelijkheid meer om zo veel geweldig toneelspelerstalent op tijd bij elkaar te brengen en te houden om een voorstelling als deze in één vol jaar te maken én te spelen.

T/m komend weekend in Utrecht, 6 oktober t/m 17 december door het hele land. De Utrechtse Spelen, 030-2737300, www.deutrechtsespelen.nl