Zwartboek: De positie van vrouwen wereldwijd

Ontbrekende vrouwen

Christine Ockrent (red.)
Zwartboek: De positie van vrouwen wereldwijd
Uit het Frans vertaald door Mieke Maassen, Joris Vermeulen, Sjoerd Venema en Nini Wielink.
Artemis & Co, 493 blz., € 25,-

Met duizenden miljoenen ontbreken vrouwen in de statistieken van grote delen van Azië, India, Bangladesh en China. Ze ontbreken omdat ze dood zijn. Ze sterven voordat ze zijn geboren door selectieve abortus naar geslacht, stikken in een rijstkorrel of worden nalatig verzorgd. Van de 46 miljoen uitgevoerde abortussen per jaar vinden er wereldwijd twintig miljoen plaats onder illegale en gevaarlijke omstandigheden. Overal ter wereld gaan nog steeds minder meisjes dan jongens naar school. Van het gevaar verkracht te worden is iedere vrouw zich, waar ook ter wereld, bewust. Honderd tot 140 miljoen vrouwen zijn door besnijdenis verminkt,

Zwartboek, een overzichtswerk waarin door middel van commentaren, analyses en getuigenissen verslag wordt gedaan van de ondergeschikte positie van vrouwen wereldwijd, doet zijn naam eer aan. Belangrijkste boodschap: de emancipatie is nog lang niet voltooid.

De bijdragen van voornamelijk Franse geleerden, journalisten, schrijfsters en mensenrechtenactivisten worden in de Nederlandse vertaling ingeleid door voorwoorden van Hedy d’Ancona, de historica Sandrine Treiner, en de samenstelster van het boek: politicologe en journaliste Christine Ockrent. Wat opvalt is de ‘maternalistische’ toon van D’Ancona: allochtone vrouwen zouden zich aan hun ‘westerse zusters’ op moeten trekken. En waarom benadrukken zij en Treiner zo sterk dat dit boek ‘geen klaagschrift!’ is? Preventieve abortus, slechte voeding en scholing, besnijdenis, verkrachtingen, handel, prostitutie, huiselijk geweld: deze misstanden bekendmaken is niet zeuren!

Ockrent noemt emancipatie een zaak van vrouwen, D’Ancona typeert het als ‘een gedeelde strijd’. Informatie en voorlichting moeten een ieder bewust maken van de noodzaak tot verandering. Maar is de positie van vrouwen te verbeteren? Treiner stelt dat ‘geweld tegen vrouwen universeel en permanent’ is. Hiermee maakt ze van Zwartboek inderdaad een klaagschrift. Françoise Gaspard, historica en lid van de VN-commissie voor de positie van de vrouw, benadrukt in het nawoord juist dat ‘relaties tussen seksen het resultaat zijn van historische, culturele en sociale constructies’. Op juridisch gebied is nog lang geen gelijkheid bereikt en ook tussen wettelijke erkenning van vrouwenrechten en de toepassing ervan gaapt een diepe kloof. Cultuur, mentaliteit, traditie en religie vormen een belangrijke verklaring, maar mogen nadrukkelijk niet aangevoerd worden als excuus voor de schending van mensenrechten. Stevige kritiek op het cultuurrelativisme: het meest fundamentele kenmerk van mensenrechten is dat ze universeel en onvervreemdbaar zijn, en dus óók van toepassing op vrouwen, wereldwijd.