Ontdekkingen

Welke romans moet je als scholier echt gelezen hebben voordat je je diploma haalt? De medewerkers van Dichters&Denkers geven advies.

Bij elk boek dat ik open hoop ik maar op één ding: een ontdekking. Dat kan een andere wereld zijn, een verrassende uitdrukkingsvorm, een nieuwe stem. Als je het zo bekijkt moet lezen voor een scholier veel opwindender zijn, om de eenvoudige reden dat zijn wereld nu eenmaal kleiner is en er meer valt te ontdekken.

In de eindeloze zomer tussen mijn eindexamen- en mijn propedeusejaar verscheen Blauwe maandagen van Arnon Grunberg. Dat was precies hoe een ontdekking moet zijn: de rare, opwindende wereld die toch ook begon op eenzelfde soort school als die ik net had afgerond. De taal was niet te vergelijken met wat ik voor mijn lijst had gelezen. De met waanzin en wanhoop doortrokken humor kende ik niet. Als ik dat verwonderde besef in één kreet moest uitdrukken, zou het zoiets zijn als: kan dit óók literatuur zijn?

Ik geloof er niet in dat je leerlingen aan het lezen krijgt met lijsten van wat je ‘moet’ hebben gelezen. Daar is lezen te particulier, te intiem voor. Eén boek voor iedereen aanraden is onzinnig. Je moet ze een brede waaier van literair werk aanbieden, in de hoop dat iets ervan aanslaat en een ontdekking blijkt. De vroege werken van Grunberg zijn denk ik geschikt voor jonge, wat minder doorgewinterde lezers. In dezelfde categorie kun je denken aan Wolkers of Giphart.

Voor leerlingen bij wie de verbeelding dan geprikkeld is zou ik Rituelen van Cees Nooteboom aanraden. Als scholier heb ik het in een extatische roes gelezen. Elke zin is mooi, het is muziek, melancholie, om bij te mijmeren over tijd en liefde en andere grote vragen.

Mijn derde ontdekking geef ik omdat het boek me zo lang heeft tegengestaan: Publieke werken van Thomas Rosenboom. De monumentale, ambtelijke titel van dat massieve blok, dat ook nog eens in een muffig verleden speelt. Op een dag zette ik me er toch overheen en het bleek alle ingrediënten te hebben om je verslingerd te maken: de stem, de vreemde wereld, allemaal onverwacht helder en levendig. Een ideaal boek om scholieren te laten ervaren hoe rijkelijk literatuur je kan belonen als je er eerst even wat moeite in steekt.