TELEVISIE

Ontelbaar

Dans voor het leven

De radiodocumentaire Jonge musici in mineur van Beitske de Jong gaat over stress van conservatoriumstudenten. Uit steekproeven kwamen lelijke cijfers over psychische problemen en gebruik van bètablokkers vanwege prestatiedruk, hoge verwachtingen en ontbrekend toekomstperspectief. Wie deze zomer Russische wonderkinderen in Het uur van de wolf zag, weet dat het zelfs Moskouse toptalenten niet lukt een solocarrière te bereiken. En bij proefspel voor een orkestplaats is de hoopvolle muzikant een van de ontelbaren in meestal internationaal gezelschap. De wereld van de kunst is hard, ook in tijden dat niet bezuinigd wordt. Aan de psychische gevolgen voor kunststudenten besteden opleidingen nauwelijks aandacht, ook omdat betrokkenen hun sores voor zich houden. Hebben muzikanten in opleiding het zwaar door de hoge lat bij talent en discipline, bij ballet komt daar de factor ‘lichaam’ bij.
In Dans voor het leven bezoekt Marijke Jongbloed dansers die zij eerder in 1980 en 1992 toonde. Dertig jaar na de eerste film zien en horen we hoe het hun verging, doorsneden met beelden van destijds. En zo zien we (weer) hoe Digna van Boetzelaer in 1980, zeventien jaar en vanaf haar vierde vooral met ballet bezig, wordt beoordeeld door haar docenten. 'Echt veel vet op haar benen’, zegt de een; 'wat meer tegen haar werkt zijn die tandjes’, de ander. 'Gaan we met haar door of niet?’ Nee. Jongbloed legde Digna’s intense verdriet vast, want voor wie zich volledig aan een kunstopleiding (of topsport) wijdt, bestaat er niets anders. Nu kijkt de afgewezene, 47 en superslank, weer naar die beelden, samen met man en drie kinderen. En haar carrière bij de rechterlijke macht voorkomt niet dat ze het er weer (of nog altijd) te kwaad mee krijgt. Wie gegrepen is door dans en daarbij horende dromen raakt er kennelijk niet meer van los. Ze zit in het bestuur van een dansgroep, de filmtitel waarmakend ondanks het feit dat zij van de vier geportretteerden het eerst af moest haken. Als laatste doet dat Ilja Louwen, die we zien als sprietje van tien en als vrouw van veertig, terugkijkend op een internationale solistencarrière waarin ze muze van een choreograaf als Heinz Spoerli was. Zij stopt, hoewel tot veel in staat, omdat ze een kind wil. Wie slaagt in die discipline krijgt eerder met de factor tijd te maken dan de gewone sterveling.
Reinbert Martijn, ooit solist bij het NDT en via Cats en Samson & Gert (Vlaamse kindertelevisie) nu eigenaar van een dansschool en balletdocent in gevecht met een weigerend lichaam, meet zijn (begrijpelijke) trots af aan het besef dat er van de ontelbaren die met heilig vuur aan ballet begonnen bijna niemand meer over is - binnen de dans dan. In de kunst straalt een enkele ster tussen het zwarte uitspansel van gebroken illusies en vergoten tranen. Ook voor fotomodellen is de tijd genadeloos. Nadine Kuipers ging na beëindigde loopbaan naar de Filmacademie. Haar film Ex-moeder toont de omgekeerde wereld: niet de ouder die kapot gaat aan de drugsverslaving van het kind maar de dochter die zichzelf uitholt in pogingen voor de moeder te zorgen en haar te redden. Gruwelijk document in driedubbele zin: grenzeloos egocentrisme van de junk; wanhopige zorg uit plichtsgevoel en hoop op liefde; onzeker kunstenaarschap. Want Nadine confronteert de kijker ook nog met haar crisis als ze niet meer weet hoe ze met haar film verder moet. Opener kan nauwelijks. Pijnlijker ook niet. Hopelijk biedt het eindresultaat haar (en lotgenoten) troost.

Marijke Jongbloed, Dans voor het leven. NTR. Het uur van de wolf. Dinsdag 5 oktober, Nederland 2, 23.00 uur. Nadine Kuipers, Ex-moeder. Human. Donderdag 7 oktober, Nederland 2, 22.58 uur