Bram Vermeulen, Frontlinie 3: Veilige haven © Sea Watch

Voor de derde aflevering van Frontlinie is Bram Vermeulen op Lampedusa. Daar stond een monument voor de talloze vluchtelingen, verdronken in de Middellandse Zee op weg naar Europa. Het is vernield door boze eilandbewoners. Die zijn bovendien verlost van de aanblik van degenen die het wel haalden, tenzij ze naar de haven gaan waar zulke ‘gelukkigen’ vanuit Tunesië en Libië aankomen. Aan wal worden ze meteen in busjes naar een detentiecentrum op de verste uithoek van het eiland gereden. Vermeulen krijgt geen toegang. Het eiland is dus, tussen de twee uiterste punten, gelukzoekervrij.

Die aanpak zal ook gekozen zijn om het toerisme in stand te houden. Voor veel Italianen is het een geliefd vakantieoord en voor veel Lampedusanen dus bron van inkomsten. Ook voor Angela Maraventano, restauranthouder. Zij is de tegenpool van het echtpaar Katsouris op Lesbos, dat migranten te eten geeft, wat hun door eilandgenoten steeds minder in dank is afgenomen, tot aan bedreigingen toe. En zoals op Lesbos ook ngo’s steeds vaker werden bedreigd, wat soms tot vertrek leidde, zo wordt de stemming op Lampedusa jegens hulpverleningsorganisaties steeds negatiever. Getuige het interview van Bram met Angela. Ze maakt eerst het ‘grapje’ dat de Afghanen er nog niet tussen zitten. ‘Die gaan nog komen’, bedoelt ze. En daarom vindt ze dat de hele zee geblokkeerd moet: totale afsluiting. Of het niet genoeg is dat ngo’s geen drenkelingen meer mogen redden, vraagt Bram. We hebben dan al gezien dat één daarvan, Sea Watch International, niet méér kan doen dan vanuit een vliegtuigje speuren naar migrantenboten in problemen, om dan via radiocontact de kustwacht of particuliere schepen op het schip in nood te wijzen. Meestal vergeefs: ze worden straal genegeerd. Of erger. ‘Sorry hoor’, zegt Angela, ‘er zit een businessmodel achter mensensmokkelaars, maar ook achter ngo’s. Die weten “toevallig” altijd precies waar bootjes dobberen. Ik geloof in geen enkele hulporganisatie.’ Angela is senator voor de Lega Nord en wil burgemeester van haar eiland worden. De teams van Sea Watch zijn op het eiland inmiddels niet meer qua outfit herkenbaar: te veel agressie. De organisatie wordt een ‘ferry’ genoemd. Door hen zouden mensen uit Libië weg willen (!?).

Dat alles is al bar, maar het kan erger. De Libische kustwacht heeft, tegen EU-betaling, als voornaamste taak schepen met migranten tegen te houden. Uit luchtbeelden van Sea Watch blijkt hoe radicaal dat gebeurt. We zien hoe ze bootjes achtervolgen, op ze schieten, frontaal rammen. Als ze de passagiers aan boord nemen is dat om ze terug te brengen naar detentiekampen in de Libische woestijn. Mishandeling, afpersing, marteling is onderweg regel. Een Nederlandse reder helpt daarbij door aan boord genomen mensen, in internationale wateren, aan de kustwacht over te dragen, wetend wat hun te wachten staat.

Kijk vooral zelf. De machteloze stem van de Sea Watch-crew in het vliegtuigje is moeilijk te vergeten: ‘Zogenaamde Libische kustwacht, we zien wat jullie doen, filmen jullie.’ Maar Europa wil die beelden helemaal niet zien.

Bram Vermeulen, Frontlinie 3: Veilige haven, VPRO, NPO 2, 23 september, 20.25 uur