TELEVISIE

Onverschrokken in wit linnen

De aanklager

Als om 07.00 uur de televisie aan gaat; als CNN en BBC World het Hollands menu verrijken; als echtelieden de stammenstructuur in Libië bespreken; als bij de koffieautomaat wordt gepraat over Bahrein en dan niet als vakantiebestemming; als in de voetbalkantine wordt gevraagd hoe Fukushima 3 ervoor staat; als het journaal niet meer opent met een mogelijke meltdown, omdat die moet wijken voor de Tweede Slag om Tobroek; als Mustafa Oukbih en Wim Turkenburg onze huisgenoten worden - dan leven we in spannende tijden. Dan kan in de kroeg zomaar gevraagd worden waarom Kadhafi wel wordt gebombardeerd en Mugabe niet. Domme vraag ongetwijfeld, maar niet veel dommer dan wat iedere voorbijganger opeens beweert over het moslimbroederschap, kernenergie en Japanse cultuur: mix van gesprokkelde weetjes.
Leve daarom het doorwrochte artikel en de indringende documentaire die ertoe bijdragen dat je meer weet en begrijpt - maar ook dat je beseft dat het altijd ingewikkelder is dan je denkt. Inzake de omgang met tirannen: recent verwees de Veiligheidsraad de kwestie-Libië naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Prompt kondigde hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo aan dat hij een onderzoek zou instellen naar Kadhafi & Zonen. Mijn eerste gedachte: hoe maakt hij dat waar met zijn kleine, overbelaste staf? Die dringt zich namelijk op als je dat ICC hebt leren kennen door de Canadese documentaire Prosecutor (De aanklager), een verhelderende én verwarrende film.
Portret van de Argentijn Moreno Ocampo, die in eigen land de junta veroordeeld wist te krijgen en die nu de gigantische taak heeft verdachten van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden te vervolgen. Je raakt onder de indruk van zijn gedrevenheid om wraak te vervangen door recht en het Kwaad te straffen, en van zijn optimisme dat dat zal lukken. Waarover volop scepsis bestaat: door gebrek aan instrumenten (hij beschikt niet over een politiemacht), door afzijdigheid van grote mogendheden (VS, Rusland) die zich in het nobele gezelschap weten van Iran, Soedan en Zimbabwe. Maar ook door ICC-keuzes die onder vuur liggen. Opzienbarend bijvoorbeeld het internationaal bevel tot aanhouding van Al-Bashir van Soedan. Als te voorspellen valt dat die vervolgens alle internationale hulporganisaties het land uit schopt (wat prompt gebeurde), waarvan juist Al-Bashirs slachtoffers de dupe waren, hoe verstandig is dat dan? Zeker als je weet dat de kans minuscuul is dat enige regering hem zal arresteren. (Moge Zuid-Soedan overigens bloeien.) Waarom wel Al-Bashir (en überhaupt veel Afrikaanse warlords), maar niet Israël inzake Gaza of de VS inzake Afghanistan?
Aanklager en opponenten komen aan het woord en Moreno’s verweer is onverschrokken maar overtuigt niet altijd. Verwarrend zijn toespraak op een plaats delict in Congo waar hij in wit linnen pak uit de hemel daalt om de toegestroomde menigte voor te houden dat hun leider hen de verkeerde kant op stuurde (gij zult niet afslachten) - de gezichten blijven ondoorgrondelijk. Pijnlijk het moment waarop een gewezen kindsoldaat zijn verklaring tegen verdachte Thomas Lubanga intrekt; nota bene de eerste getuige in het eerste proces. Ontroerend de beëdiging van een stokoude Benjamin Ferencz, ooit begonnen in het proces van Neurenberg, als mede-aanklager voor dit hof. Over de kwestie VS en Afghanistan gaat het indrukwekkende Britse docudrama The Road to Guantánamo van Michael Winterbottom. Vier Engelse jongens met Zuid-Aziatische roots gaan voor een bruiloft naar Pakistan, bezoeken Afghanistan en belanden, van terrorisme verdacht, zonder proces in Guantánamo. Beide films worden uitgezonden ter gelegenheid van het festival Movies that Matter deze en volgende week in Den Haag.

The Road to Guantánamo. Vara. Vrijdag 25 maart, 23.15 uur, Nederland 2. De aanklager. Ikon. Maandag 4 april, Nederland 2, 22.58 uur