Toneel: ‘Onze straat’

Onverstoorbaarheid

Onze straat, Het Nationale Theater, regie Daria Bukvić © Sanne Peper

De recente voorstellingen van de Nederlands-Bosnische theatermaker Daria Bukvić vertonen een interessant spanningsveld. Aan de ene kant hebben ze een sterke verbindende werking: haar succesvolste voorstellingen Nobody Home en Melk & Dadels waren vanwege de ontwapenende en directe speelstijl feestjes voor het publiek, voorstellingen die verbroedering hoog in het vaandel hadden staan. Aan de andere kant snijden ze ook onverkwikkelijke maatschappelijke conflicten aan, zoals het islamfundamentalisme in Jihad en systemisch racisme in haar bewerking van Othello. Steeds treft Bukvić een balans tussen omarming en confrontatie van haar publiek, die per voorstelling anders uitvalt.

Haar nieuwste voorstelling Onze straat lijkt bij binnenkomst vooral op gemoedelijkheid en gezelligheid in te zetten. Het publiek zit in een vierkant om het speelvlak heen en wordt welkom geheten door het saz-spel van Leòn Ali Çifteci en door de inleiding van verteller Romana Vrede. Zij schetst de kaders van de voorstelling: we gaan kijken naar de verschillende gezinnen die anno 2001 in een appartementsgebouw wonen in een stad die verdacht veel op Amsterdam lijkt. We ontmoeten een wit tweeverdienersgezin (met puberzoon en tienerdochter), de alleenstaande Leyla Polat die twee banen heeft om in het levensonderhoud van haar dochter Naomi te kunnen voorzien, de loner Christiaan, de weduwe-Jacobi en Ismail, de eigenaar van de lokale buurtsuper.

Er is weinig drama in Onze straat. De voorstelling kabbelt aangenaam voort op het ritme van de levens in deze microgemeenschap: de onrust van het gezin aan de ontbijttafel, een gemoedelijk praatje in het Turks tussen Ismail en Leyla, Naomi die mevrouw Jacobi de trap op helpt. Bukvić en auteur Nathan Vecht werpen een nostalgische blik op het recente verleden; in zijn conflictloosheid ademt het stuk het optimisme over de (multiculturele) samenleving dat zo kenmerkend was voor het Nederland van de jaren negentig en begin 2000. Je zou dan ook verwachten dat het stuk een heel andere realiteit laat zien als het naar 2004 en later naar 2013 springt: wat heeft de polarisatie van het maatschappelijk debat voor effect op deze personages? De makers laten dit echter heel bewust liggen en tonen in plaats daarvan dat het leven min of meer onveranderd doorgaat. Het biedt een interessant contra-narratief ten opzichte van het dominante beeld van onze maatschappij: achter de politieke verdeeldheid schuilen mensen die gewoon in onderlinge verbondenheid hun levens leiden.

Deze lofzang op de onverstoorbaarheid van het leven heeft echter ook een schaduwzijde: hij biedt weinig inzicht in de innerlijke drijfveren van de personages. Vecht baseerde zijn tekst op de vergeten Amerikaanse toneelklassieker Our Town (1938), en het stuk volgt de focus op de gemeenschap boven het individu van het origineel. Het geeft Onze straat iets conservatiefs, iets fatalistisch ook: het leven als iets wat ons overkomt in plaats van iets waar we invloed op kunnen uitoefenen. In een tijd van herpolitisering door nieuwe protestbewegingen als Kick Out Zwarte Piet, #MeToo en de klimaatdemonstraties voelt dat als een stap terug. Onze straat toont juist door zijn anachronistische visie op mens en maatschappij hoe snel de wereld kan veranderen.


Onze straat, Daria Bukvić, Het Nationale Theater, t/m 14 mei