Onze buren in Jemen

De beweging die we voor het gemak de Arabische lente noemen, brengt vrijwel onophoudelijk nieuwe verrassingen. Terwijl in Syrië president Assad ongehinderd verder gaat met zijn moordpartijen en in Libië kolonel Kadhafi ondanks de inzet van helikopters voor precisiebombardementen niet wil vertrekken, komt het volk in Jemen in opstand. De president, Ali Abdoellah Saleh, raakt bij een aanslag op zijn residentie gewond en wordt naar een ziekenhuis in het bevriende Saoedi-Arabië afgevoerd. Saleh is 33 jaar aan de macht. Zijn vertrek wordt in de hoofdstad Sanaa met grote vreugde begroet. Maar in de Saoedische hoofdstad Riad en in Washington zijn de gevoelens gemengd. Saleh mag dan misschien een ongure dictator zijn geweest, hij was ook een redelijk betrouwbare bondgenoot in de strijd tegen al-Qaeda en de jihadisten. Jemen is potentieel een chaotisch land met rivaliserende stammen. Zijn die nu ook aangestoken door het verlangen naar westerse vrijheid en democratie? Of willen ze gewoon hun eigen zin doen, eindelijk niet meer gehinderd door een centraal gezag?
Er is op het ogenblik niemand die daarop een betrouwbaar antwoord kan geven. Voelen de opstandelingen zich nu verder aangemoedigd? Wat gaan ze dan doen? Zal de plaatsvervanger van de president, al-Hadi, de koers veranderen? Hoe? Het enige wat vaststaat is dat Saoedi-Arabië, de grote olieleverancier en vriend van Amerika, de grootste invloed in Jemen heeft. Maar de Saoedi’s staan zelf voor een dilemma. Het land wordt autocratisch geregeerd. Als er een aanzet tot verzet was, is die door koning Abdoellah met veel geld en relatief geringe hervormingen afgekocht. In Jemen zou de Saoedische regering nu het aftreden van Saleh moeten bevorderen en daarmee misschien partij kiezen voor een beweging waar ze zich in eigen land radicaal tegen verzet. Wat zou daarvan de invloed op de eigen bevolking kunnen zijn? Is er enige kans dat Saoedi-Arabië het volgende toneel van de Arabische lente zou kunnen worden?
Ook daar is het nieuwe revolutionaire potentieel in ruime mate aanwezig. Een autocratisch geregeerd land, hoge werkloosheid en jongere generaties die op hun manier door de digitale media internationaliseren, zoals dat ook in Egypte en Tunesië is gebeurd. Zouden de Saoedische massa’s in beweging komen dan zou het Westen voor het eerst direct met de grote Arabische opstand te maken kunnen krijgen. Een burgeroorlog in dit land zou ingrijpende gevolgen kunnen hebben, om het zacht te zeggen. Nog eens een oliecrisis zoals in 1973 en 1978? Toen we daardoor werden overvallen was het Westen vergelijkenderwijs een hechte eenheid met een redelijk stabiel partijenstelsel en gevat in de discipline van de Koude Oorlog. Alles in het perspectief van de relativiteit gezien, waren we tegen een stootje bestand.
Het is allemaal flink veranderd. Het Westen is niet meer die krachtige eenheid. In alle naties heeft de burgerij zich geëmancipeerd, de nieuwe burger maakt zelf wel uit wat hij van van alles en nog wat moet denken en daarvan hebben de politieke partijen de invloed ondervonden. Nog altijd zijn we gewikkeld in de nasleep van een mislukte oorlog en bezig met het voeren van een andere. De Navo is tot een rommelig bondgenootschap geworden. En we hebben de economische crisis nog niet overwonnen. Een deplorabele toestand valt het nog niet te noemen, maar de westelijke weerbaarheid is aangetast.
In deze veranderde wereld speelt zich de Arabische lente af. Onverwacht, eerst hoopvol, en nu steeds chaotischer, met meer onvermoede risico’s. Wat er op het ogenblik in Syrië gebeurt, illustreert onze machteloosheid. Dictator Assad oefent al maanden een bewind van terreur uit. Volgens schattingen van organisaties voor de mensenrechten zijn er omstreeks duizend opstandelingen vermoord en tienduizend opgesloten. Het verzet geeft het niet op. Het Westen heeft sancties ingesteld, kredieten zijn bevroren, maar kennelijk is de hoop niet helemaal opgegeven dat Assad nog bijtijds tot betere gedachten zal komen. Minister Clinton verklaarde dat als de legitimiteit van het regime nog niet is verdwenen, het dan nu aan zijn laatste restje bezig is. Officieel is er dus nog een klein beetje hoop. En daarna? De Veiligheidsraad is machteloos omdat een veroordeling van Syrië door een veto van Rusland en China zal worden getroffen. Wordt Assad de nieuwe Kadhafi?
Terug naar Jemen. Doordat Saoedi-Arabië zo nauw bij de opstand, of de fragmentatie van dit land, is betrokken, spelen de gebeurtenissen daar zich bij wijze van spreken voor onze deur af. En voor Jemen geldt hetzelfde als voor alle andere landen waar de Arabische lente is ontloken en onstuitbaar verder woedt. We hebben ons er eerst door laten verrassen en nu hebben we er totaal geen invloed op. Misschien wordt het tijd om ons er eens een voorstelling van te maken wat er zou gebeuren als Saoedi-Arabië door de lente wordt getroffen.