Podiumdier Máxima

Onze eigen Evita

Máxima Zorreguieta heeft zich laten kennen als een uitgesproken podiumdier. De latinisering van de Nederlandse monarchie is aanstaande. Pa Zorreguieta komt via de achterdeur toch binnen.

Detoneert Jorge Zorreguieta qua politieke voor keur nu echt zo met de rest van de Oranje-familie? Niet echt natuurlijk. De eerste familie van het Koninkrijk der Nederlanden pleegt de nieuwe aanwas al van oudsher te betrekken uit de allerconservatiefste milieus. Anna Paulovna, de Russische voorgangster van Máxima, behoorde tot het geslacht der Romanovs, misschien wel de meest bloeddorstige gekroonde heersers aller tijden. De Waldeck-Pyrmontjes, ingetrouwd via koningin Emma, genoten de twijfelachtige eer als eerste Duitse aristocraten toe te treden tot de gelederen van de SS. De Mecklenburgers, ingebracht via prins Hendrik, waren vanuit hun oerfeodale rijkje aan de Oostzee al evenzeer werktuig van de ultieme reactie. En ook de Lippe-Biesterfelds en de familie Von Amsberg blonken qua politieke antecedenten nu niet bepaald uit in enthousiasme voor de democratische rechtsstaat.

Al deze tragische allianties kwamen tot een dramatisch hoogtepunt op 30 januari 1937, toen op de bruiloft van Juliana en Bernhard in Den Haag een substantieel gedeelte van de Duitse bruiloftsgasten demonstratief de Hitler-groet bracht. Wat dat betreft hoeft vader Zorreguieta met zijn «totalitaire visie» (aldus de Argentijnse bisschop Miguel Hesayne) zich helemaal niet het zwarte schaap van de grote Oranje-familie te voelen. Integendeel: hij is er home on the ranch. Het feit dat hij begin volgend jaar niet welkom is op de bruiloft van zijn dochter, is dan ook niet het gevolg van een banvloek van zijn aanstaande schoonfamilie. Máxima mag dan afstand hebben genomen van de politiek van haar vader, de Oranjes deden dat uitdrukkelijk niet. Willem-Alexander was verleden week vrijdag juist heel hartelijk over de Zorreguieta’s. De kroonprins zei dat men in Nederland «jaloers» kon zijn op de «hechte banden» in de familie van zijn aanstaande. Hij wekte geenszins de indruk die nauwe banden in de toekomst in de weg te willen staan. Zo werkt het bordesverbod voor pa Zorreguieta bij de komende trouwerij toch vooral verhullend: een ritueel van politiek exorcisme dat onverlet laat dat de toekomstige koning of koningin van Nederland naar het zich laat aanzien qua stamboom wel degelijk ook nog eens met de zonde van de Argentijnse vuile oorlog zal zijn belast. De glorieuze overwinning van Wim Kok heeft dan ook een beperkte houdbaarheidsdatum. Kok zette het zwaarste middel in (dreiging met het niet indienen van een goedkeuringswet voor het huwelijk van de kroonprins, hetgeen onmiddellijk tot een koningscrisis had geleid) om Jorge Zorreguieta te weren van de bruiloft.

Het ging, zo berichtte het Algemeen Dagblad van afgelopen maandag, hard tegen hard. Zorreguieta peinsde er aanvankelijk niet over verstek te laten gaan op de huwelijksplechtigheid. Pas toen speciaal bemiddelaar Max van der Stoel hem meedeelde dat op die manier Willem-Alexanders kansen op de troon tot nihil zouden dalen (en zijn dochter zich dus ook nooit koningin van Nederland zou mogen noemen), gaf Zorreguieta zich gewonnen. Kok maakte er geen geheim van dat hij het offer van pa Zorreguieta voor de poorten van de hel had weggesleept. Zware pressie moest er worden uitgeoefend op Beatrix, die voor het eerst in haar koninklijke carrière eerbiedig moest buigen voor de premier.

Helaas dreigt Koks succes van korte duur te zijn. Meteen na de aankondiging van de verloving trad verleden week vrijdag een proces van gewenning in werking. Zelfs schrijfster Mies Bouhuys, representant van de Dwaze Moeders in Nederland, die de aankondiging van de verloving eerder benoemde als «een zwarte dag», liet al haar reserves varen en viel als een blok voor Máxima. De Socialistische Partij schrapte in dezelfde vaart het voornemen een delegatie Dwaze Moeders naar Nederland te halen om het Nederlandse publiek beter te informeren over het politieke gehalte van de aanstaande schoonvader van de kroonprins. Zulks wordt nu met de glorieuze coming out van Máxima als democraat gezien als «contraproductief».

Jaap de Hoop Scheffer, CDA-leider, bleek al helemaal om en pleitte er vrijdagavond direct voor om pa Zorreguieta in de toekomst dan toch maar niet meer te weren. De kans dat pa Zorreguieta van de partij zal zijn als de troons bestijging van Willem-Alexander en Máxima een feit wordt, is in ieder geval wel degelijk aanwezig.

Al deze ontwikkelingen mogen natuurlijk als eerste op het conto van Máxima worden geschreven.

Het heeft er sterk de schijn van dat het Koninkrijk der Nederlanden in de persoon van Máxima Zorreguieta zijn eigen Evita heeft binnengehaald. Tijdens haar publicitaire vuurdoop ontpopte de aanstaande koningin der Nederlanden zich als een even volleerd bespeler van het publiek als haar charismatische landgenote in de hoogtijdagen van het peronistische Argentinië. Máxima beschikt in de schijnwerpers over dezelfde elektriserende aura als Evita. De overgave waarmee ze zich in de menigte stort, de felle schittering in haar ogen als de camera’s klikken, die extatische lach: alles wijst erop dat het geslacht van Oranje-Nassau zich heden gesterkt weet door een nieuwe kracht die qua public relations gerust een natuurtalent mag worden genoemd.

Máxima lijkt geboren om te schitteren op het podium van de wereldpolitiek. Evenals Evita wekt ze de indruk een «power woman» te zijn. In ieder geval nam ze de eerste de beste gelegenheid te baat om haar aanstaande echtgenoot en plein public tot tweemaal toe te omschrijven als «een beetje dom». Als de schijn niet bedriegt, zal Máxima als koningin straks heel wat meer gewicht in de schaal leggen dan haar koninklijke echtgenoot de waterprins. De latinisering van de Nederlandse monarchie belooft in ieder geval een waar spektakel te worden.

De kracht van Evita was de allure waarmee ze de rol van martelares voor het vaderland vertolkte. Ook Máxima bedient zich met verve van deze techniek, zo bleek vrijdag. De wijze waarop ze het offer van haar vader presenteerde, getuigde van groot dramatisch talent. Het knappe was dat ze haar Nederlandse critici de wind uit de zeilen nam zonder haar vader daadwerkelijk af te vallen. De laatste zal er in ieder geval niet van wakker liggen dat zijn dochter «spijt» heeft dat haar vader «zijn best voor de Argentijnse landbouw heeft gedaan in de verkeerde tijd». Daarmee wijkt ze ook geen millimeter af van de lijn die haar vader uitzette in zijn aanvaringen met Michiel Baud, de Amsterdamse Latijns-Amerika-deskundige die Kok had ingezet om het «foute»verleden van Jorge Zorreguieta te onderzoeken. Jorge Zorreguieta speelt in zijn in Bauds rapport afgedrukte verklaring nadrukkelijk de rol van de vermoorde onschuld: we moeten hem vooral zien als een slachtoffer van de Videla-dictatuur, niet als medeplichtige.

Ondertussen heeft de Argentijnse historicus Miguel Bonasso in Trouw van dinsdag 3 april adequaat afgerekend met dat excuus. «Het is alsof een staatssecretaris van Hitler zegt: ik was technicus en had niks te maken met de vernietigingsovens in Auschwitz», zo schrijft deze. Dat Zorreguieta ijskoud volhoudt pas in 1984, een jaar na de val van de junta, op de hoogte te zijn geraakt van de gruwelen van de vuile oorlog, wordt door Bonasso zonder enig voorbehoud als een leugen omschreven.

Met die leugen zal het Huis van Oranje- Nassau moeten leren leven en dat kan de komende maanden nog tot heel wat dramatische actie leiden. Zo liet de Argentijnse openbaar aanklager H. Canon weten dat het ministerie van Landbouw in de tijd dat Jorge Zorreguieta daar de scepter zwaaide onder meer onderdak gaf aan een militair detentiecentrum. Dat er in het kielzog van het — noodgedwongen aan de oppervlakte blijvende — rapport van professor Baud nog heel wat schrille hoofdstukken kunnen worden toegevoegd aan de rol van pa Zorreguieta is verre van denkbeeldig.

In Argentinië schijnt de knieval van pa Zorreguieta toch enige impact te hebben gehad. Mensenrechtenactivisten putten er morele steun uit. Dan is het finest hour van Wim Kok toch nog ergens goed voor geweest. Voor wat betreft binnenlands gebruik zal het bordesverbod voor pa Zorreguieta vooral zijn ingegeven door veiligheidsmotieven: als de bruiloft plaatsvindt in Amsterdam (en daar heeft het alle schijn van) had de aanwezigheid van pa Zorreguieta natuurlijk gewerkt als een rode lap op een stier. Een herhaling van 30 april 1980 lag dan voor de hand, zoals de Amsterdamse politietop ook al verontrust had laten weten. Maar of de demonstratieve afwezigheid van pa Zorreguieta werkelijk zal volstaan om Amsterdam het zwijgen op te leggen?

Ondertussen loopt nog altijd de strafklacht van Maarten Mourik en nabestaanden van acht slachtoffers van de Argentijnse junta tegen Jorge Zorreguieta. Eerder deze maand wees justitie het verzoek om vervolging af. Advocate Britta Böhler geeft echter niet op en wendt zich nu tot het Amsterdamse Hof. Datzelfde hof besloot enige tijd geleden een aanklacht tegen Desi Bouterse te honoreren, nadat er eerder was besloten niet tot vervolging over te gaan. Moszkowicz, advocaat van Bouterse, stelde bij die gelegenheid dat op grond van die uitspraak ook vervolging van Jorge Zorreguieta in Nederland onontkoombaar zal zijn. Voor het hof is het meteen de kans om te bewijzen dat men niet met twee maten meet, zoals advocate Böhler al verkondigde. De vraag is hoe Máxima dan zou reageren.