De Syrische Tina (31) en haar zoon Jacob (13) uit Nijmegen hebben geluk gehad. Ook de Marokkaanse zussen Sofia (24) en Najoua (21) uit Amsterdam kunnen na jaren eindelijk rustig ademhalen. Alle vier hebben ze onlangs na een hausse van media-aandacht een verblijfsvergunning gekregen. Maar de gekwelde Jemenitische Mohammed Salem Noor Abdulrahman (34) zit nog steeds in onzekerheid. Voor hem kwam, ondanks publicatie in De Groene een paar maanden geleden van zijn schrijnende verhaal over de rigide behandeling door de ind, geen media-actie op gang. Net zo min als voor al die andere mensen die eveneens ‘schrijnend’ zijn en net tussen de regels vallen.

Een zogenaamd ‘talkshowpardon’ is op dit moment vrijwel nog de enig overgebleven weg voor schrijnende gevallen om een kans te maken als mens ‘gezien’ te worden. Maar dan moet je als asielzoeker wel talkshowgeniek zijn. ‘Een vrolijk kindergezicht hebben’, zoals Kees van den Bosch schrijft in zijn stuk deze week in De Groene over wat er allemaal gebeurde nadat hij zijn artikel over Tina en Jacob had gepubliceerd. Ook leuke vriendjes en actieve, mondige moeders van die vriendjes zijn van niet te onderschatten belang, het liefst moet je ook een sportclub of een andere hobby hebben, en niet te vergeten: BN’ers die zich achter je scharen.

Alleen via de talkshowtafel maak je als ­‘goede vreemdeling’ nog kans op een ­verblijfsvergunning

‘Het politieke en maatschappelijke debat over vreemdelingen is onderhand een clichématig theaterstuk geworden, met twee duidelijke rollen: die van de slechte vreemdeling en die van de goede’, schreef Martijn Stronks, migratiejurist aan de Vrije Universiteit in Amsterdam al in 2011 in De Groene naar aanleiding van de zaak-Mauro – de Angolese jongen uit Budel die destijds eveneens na veel media-aandacht een verblijfsvergunning kreeg. De ‘goede vreemdeling’ is voorbeeldig: hij is ingeburgerd, wil werken, studeren, haalt goede cijfers, zit op sport… Neem Jacob. Als hij dik was geweest en op school niets had uitgevoerd, was zijn kans om bij Op1 of Beau te komen, en dus om alsnog asiel te krijgen, een stuk kleiner geweest. Terwijl zijn zaak dan niet minder schrijnend zou zijn.

Tijdens de kabinetten-Rutte is het vreemdelingenbeleid almaar restrictiever geworden. Asielzoekers en andere vreemdelingen worden steeds meer afgeschilderd als louter gelukzoekers en profiteurs, ze liegen en bedriegen, de ‘slechte vreemdeling’ doet immers alles om hier te blijven. Daar is het systeem dan ook in steeds meer op ingericht. Dat is ook wat de rechtswetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen laten zien in hun artikel in het Nederlands Juristenblad waarin zij parallellen trekken tussen de toeslagenaffaire en de dagelijkse gang van zaken binnen het vreemdelingenrecht. Net als de vreemdelingenadvocaten, die om dezelfde reden aan de bel trekken, doen in hun boek Ongehoord: Onrecht in het vreemdelingenrecht. Hierin geven ze 48 casussen van schrijnende gevallen uit hun eigen praktijk waarbij de ind geen genade kent, telkens weer in beroep gaat, asielzoekers nooit het voordeel van de twijfel geeft. Uit beide publicaties blijkt: het asielsysteem in Nederland is harteloos en gaat alleen nog maar uit van de slechte en frauderende vreemdeling.

Vroeger kon de staatssecretaris dan nog weleens achter de schermen uitzonderingen op de eigen regels maken en een verblijfsvergunning verlenen aan ‘schrijnende gevallen’ via de discretionaire bevoegdheid. Maar in 2019 is ook die afgeschaft – een voorwaarde van de vvd om akkoord te gaan met het kinderpardon – en mag een ‘schrijnend geval’ zelden blijven, zo liet de NRC deze week zien. Terwijl voor die tijd de staatssecretaris gemiddeld honderd keer per jaar op deze manier een verblijfsvergunning verleende, deed de ind dat in 2020 niet meer dan tien keer.

Het gevolg is dat mensen in hartverscheurende situaties zitten, dat de zieke Syrische moeder pas na maanden traineren door de ind een visum krijgt om door haar zoon in Nederland te worden verzorgd, als ze al dood is, dat kinderen niet met hun moeder kunnen worden herenigd vanwege een onmogelijke dna-eis, dat iemand vanwege een verkeerd vinkje op een formulier als fraudeur wordt uitgezet. Aandacht voor het individu is uit het systeem verdwenen. Alleen via de talkshowtafel maak je nog een kans.